2025 yil texnologiya bozorlari uchun muhim va rekordlarga boy yil bo‘ldi. Aksiyalar narxi keskin oshdi, kompaniyalar bahosi yuqoriladi. Shu jarayonda ko‘plab texnologiya kompaniyalari rahbarlari o‘z aksiyalarining bir qismini oldindan rejalashtirilgan tarzda sotib, naqd pulga aylantirdi. Bloomberg tahliliga ko‘ra, yil davomida bu sotuvlar hajmi $16 mlrddan oshgan.
Bezos effekti: asoschining rejalashtirilgan likvidligi
Yil davomida amalga oshirilgan eng yirik savdo Jeff Bezos bilan bog‘liq bo‘ldi. Amazon asoschisi iyun–iyul oylarida 25 million dona aksiyani $5,7 mlrdga sotdi. Bu savdolar Amazon aksiyalari narxi tarixiy eng yuqori darajalarga yaqinlashgan paytda amalga oshirilgan. Bunday holat asoschilar uchun odatiy: kompaniya uzoq yillar davomida qiymat yaratgach, ular boyligining bir qismini naqd pulga aylantiradi.
Muhim nuqta shundaki, sotuvlarning katta qismi oldindan tasdiqlangan savdo rejalariga muvofiq amalga oshirilgan. Ya’ni, bu qarorlar qisqa muddatli bozor shovqiniga emas, balki C-level moliyaviy intizomga asoslangan.
- Oracle’ning sobiq CEO’si Safra Catz — $2,5 mlrd
- Dell Technologies asoschisi Michael Dell — $2,2 mlrd
Bu sotuvlar investorlarning enterprise texnologiyalariga, ayniqsa sun’iy intellekt infratuzilmasiga bo‘lgan qiziqishi keskin oshgan paytda amalga oshdi.
Nvidia va $5 trillionlik baholash
2025 yil bozor eforiyasining markazida Nvidia turdi. Kompaniya qisqa muddatga $5 trillionlik baholash chegarasini bosib o‘tgach, CEO Jensen Huang taxminan $1 mlrdlik aksiyalarini realizatsiya qildi. Bu Nvidia’ning generativ AI iqtisodiyotidagi markaziy rolini — chiplar, AI tezlatkichlari va data-markaz infratuzilmasidagi ustunligini yana bir bor tasdiqladi.
Xuddi shunday trend Arista Networks’da ham kuzatildi. CEO Jayshree Ullal deyarli $1 mlrdlik ulushini sotdi. Sabab aniq: hyperscalerlar AI yuklamalari uchun tarmoqlarni agressiv kengaytirmoqda, bu esa yuqori tezlikdagi networking uskunalariga talabni oshirdi.
Fondlar orqali likvidlik va ikkilamchi bozor
Barcha sotuvlar shaxsiy daromad sifatida olinmadi. Mark Zuckerberg Meta aksiyalaridan $945 mlnni o‘z fondi orqali sotdi. Bu insider savdolar xayriya va uzoq muddatli tashabbuslarni moliyalashtirish instrumenti sifatida ham ishlatilishini ko‘rsatadi.
*Likvidlik — bu aktivni tez va katta yo‘qotishsiz pulga aylantirish imkoniyati.
Shuningdek, kiberxavfsizlik va retail-treyding segmentlarida ham yirik likvidliklar kuzatildi:
- Nikesh Arora
- Baiju Bhatt
Har ikkisi ham $700 mlndan ortiq mablag‘ni ikkilamchi bozorda realizatsiya qildi.
irik hajmdagi insider sotuvlar ko‘pincha noto‘g‘ri tushuniladi. Aslida esa bu holat kompaniyadan chiqish (exit) yoki bozor qulashidan darak bermaydi. Aksincha, aksiyalar narxi sun’iy intellekt ta’sirida keskin oshgan bir paytda rahbarlarning risklarni boshqarish va moliyaviy muvozanatni saqlashga qaratilgan qaroridir. Startap va venchur ekotizimi uchun bu muhim signal bo‘lib xizmat qiladi. 2025 yilda AI atrofidagi kuchli narrativ nafaqat kompaniyalar bahosini oshirdi, balki asoschilar va top-menejment uchun oldindan rejalashtirilgan tarzda aksiyalarni sotish imkonini ham yaratdi.
2026 yilda asosiy savol shunday qolmoqda: sun’iy intellektga tayangan o‘sish hozirgi yuqori baholarni qancha muddat davomida oqlay oladi va navbatdagi bunday imkoniyat kimlar uchun ochiladi?
