Apple so’nggi kunlarda bir vaqtning o’zida ham bozor, ham geosiyosiy bosim bilan yuzlashmoqda. Kompaniya xotira chiplari taqchilligi sabab bir qator qurilmalari narxini oshirishini e’lon qilganidan so’ng aksiyalari keskin pasaydi. Shu bilan birga, Rossiyada App Store’dan VK ekotizimiga tegishli ilovalarning olib tashlanishi kompaniya va mahalliy regulyatorlar o’rtasidagi ziddiyatni yanada kuchaytirdi.
CNBC ma’lumotlariga ko’ra, 25-iyun kuni Apple aksiyalari 6,1 foizga qadrsizlandi. Natijada kompaniyaning bozor kapitallashuvi qariyb 265 milliard dollarga kamaydi. Bu 2025-yil aprelidan buyon qayd etilgan eng yirik kunlik pasayish hisoblanadi. Premarket savdolarida aksiyalar qisman tiklangan bo’lsa-da, o’sish atigi 0,5 foizni tashkil etdi.
Investorlar reaksiyasiga Apple’ning yangi narx siyosati sabab bo’ldi. Kompaniya bosh direktori Tim Kuk narxlarning oshishini global xotira chiplari taqchilligi va ishlab chiqarish xarajatlarining ortishi bilan izohladi. Uning ta’kidlashicha, Apple uzoq vaqt davomida qo’shimcha xarajatlarni o’z zimmasiga olib kelgan, biroq mavjud bozor sharoitida bu siyosatni davom ettirish imkonsiz bo’lib qolgan. Natijada kompaniya bir qator mahsulotlari narxini oshirdi:
- MacBook Neo — 599 dollardan 699 dollargacha;
- MacBook Air — 1 099 dollardan 1 299 dollargacha;
- 14 dyuymli MacBook Pro — 1 699 dollardan 1 999 dollargacha;
- iPad Air — 599 dollardan 749 dollargacha;
- 11 dyuymli iPad Pro — 999 dollardan 1 199 dollargacha.
Counterpoint Research prognoziga ko’ra, yaqin oylar ichida iPhone smartfonlari narxi ham oshishi mumkin. Tahlilchilarning fikricha, narx o’sishi, avvalo, katta xotira hajmiga ega modifikatsiyalarda kuzatiladi va ayrim modellarda 200 dollargacha yetishi ehtimoli mavjud.
Moliyaviy bosim bilan bir qatorda Apple Rossiya bozorida ham yangi muammolarga duch kelmoqda. «Kod Durova» nashri xabariga ko’ra, App Store’dan VK kompaniyasiga tegishli deyarli barcha servislar olib tashlangan. Ular orasida VK, Odnoklassniki, VK Music, VK Messenger, VK Video, VK Dating, Mail, Dzen, Yula va boshqa xizmatlar mavjud. Muhimi, ushbu cheklovlar faqat Rossiya App Store’i bilan chegaralanmagan. Foydalanuvchilar akkaunt mintaqasini boshqa davlatga o’zgartirgan taqdirda ham ilovalarni qayta yuklab ololmaydi.
VK kompaniyasi Apple ilovalarni oldindan ogohlantirmasdan o’chirib tashlaganini tasdiqladi. Mavjud foydalanuvchilar servislardan foydalanishda davom etishi mumkin, biroq ilovalarni yangilash yoki qayta yuklab olish imkoniyati mavjud emas.Apple hozircha qarorning rasmiy sabablarini oshkor qilmagan. Avvalroq kompaniya shunga o’xshash holatlarni xalqaro sanksiyalar talablariga rioya qilish zarurati bilan izohlagan edi.
App Store bilan bog’liq vaziyat ortidan Rossiya Raqamli rivojlanish vazirligi Federal aksilmonopoliya xizmatiga murojaat yubordi. Rasmiylar Apple’ni Rossiya qonunchiligida belgilangan talablarni bajarmayotganlikda ayblamoqda. Xususan, kompaniya mahalliy ilovalar do’koni — RuStore‘ni o’z qurilmalariga oldindan o’rnatish majburiyatini bajarmayotgani ta’kidlanmoqda. Agar Federal aksilmonopoliya xizmati vazirlik pozitsiyasini qo’llab-quvvatlasa, Apple mahsulotlarini Rossiya hududida sotish bo’yicha yangi cheklovlar joriy etilishi mumkin. Hozircha kompaniya faoliyatini to’liq taqiqlash yuzasidan rasmiy qaror qabul qilinmagan.
Apple bugungi kunda turli xarakterdagi ikki bosim bilan yuzlashmoqda. Bir tomondan, global ta’minot zanjiridagi muammolar va komponentlar narxining oshishi kompaniyani mahsulot narxlarini qayta ko’rib chiqishga majbur qilmoqda. Bu esa investorlar ishonchiga va kompaniyaning bozor qiymatiga bevosita ta’sir ko’rsatmoqda.
Ikkinchi tomondan, geosiyosiy va regulyator bosimi yirik texnologik kompaniyalar faoliyatiga tobora ko’proq ta’sir qilmoqda. Rossiyada yuzaga kelgan vaziyat Apple uchun nafaqat mahalliy bozor, balki turli mamlakatlarda raqamli platformalarni tartibga solish bo’yicha kuchayib borayotgan talablarning yana bir ko’rinishidir.
So’nggi voqealar Apple endi faqat innovatsiyalar yoki yangi mahsulotlar bilan emas, balki global ta’minot zanjiri, regulyatorlar va geosiyosiy risklar bilan ham raqobatlashishga majbur bo’layotganini ko’rsatmoqda.
