Jahon iqtisodiyotida to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar oqimi sekinlashib borayotgan hozirgi murakkab pallada, Markaziy Osiyo mintaqasi kutilmagan, ammo ishonchli o‘sish nuqtasiga aylanib ulgurdi. Yevroosiyo Taraqqiyot Bankining (EDB) so‘nggi tahlillari mintaqadagi kapital harakati arxitekturasi butunlay yangilanayotganini, eski qoliplar o‘rnini yangi iqtisodiy aloqalar egallayotganini tasdiqlamoqda. Bu global o‘zgarishlar fonida mintaqada shakllanayotgan yangi reallikning markazida esa shubhasiz O‘zbekiston va Qozog‘iston turibdi.
O‘zbekiston bugungi kunda Yevroosiyo hududidagi o‘zaro investitsiyalarning haqiqiy «tortishish markazi»ga aylandi desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Raqamlarga e’tibor qaratsak, mintaqaviy investitsiyalarning eng salmoqli qismi – 22,3 foizi yoki 10,7 milliard dollari aynan shu mamlakat hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Mutaxassislarning fikricha, bu ko‘rsatkich shunchaki vaqtinchalik «sakrash» yoki omadli tasodif emas. Bu uzoqni ko‘zlab yuritilayotgan izchil sanoat siyosati, keng ko‘lamli infratuzilma loyihalari va eng muhimi, investorlar ishonchini oqlayotgan tartibga solish islohotlarining mantiqiy hamda kutilgan natijasidir.
E’tiborlisi, mamlakat endilikda faqat kapital qabul qiluvchi emas, balki faol investor sifatida ham o‘zini namoyon qilmoqda. O‘zbek biznesining xorijga yo‘naltirgan sarmoyasi 2025-yilda ikki barobarga oshgani va uning salkam 85 foizi aynan ishlab chiqarish sektoriga tikilgani mahalliy kompaniyalarning endilikda mintaqaviy sanoat o‘yinchilariga aylanayotganidan darak beradi.
Mintaqaviy iqtisodiy manzarada Qozog‘iston asosiy kapital eksportchisi sifatidagi an’anaviy mavqeini saqlab qolmoqda (3,25 mlrd dollar). Biroq, bu yerda eng qiziqarli o‘zgarish ikki qo‘shni davlat o‘rtasidagi iqtisodiy integratsiyaning chuqurlashuvidir. So‘nggi bir yarim yil ichida Qozog‘iston biznesining O‘zbekistonga kiritgan sarmoyasi 60 foizga o‘sdi. Bu mablag‘larning katta qismi qurilish va infratuzilmaga yo‘naltirilayotgani qozog‘istonlik investorlarning O‘zbekiston iqtisodiyotining uzoq muddatli o‘sishiga qat’iy ishonishini ko‘rsatadi. Bu ikki davlat o‘rtasida shakllanayotgan investitsiya o‘qi butun Markaziy Osiyo kapital oqimini qayta shakllantirmoqda.
Umuman olganda, Markaziy Osiyo davlatlarining o‘zaro sarmoyaviy faolligi sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tarildi. Joriy yilning birinchi yarmida ichki mintaqaviy investitsiyalar hajmi 2016-yilga nisbatan qariyb uch baravarga oshib, 1,3 milliard dollarga yetdi. Quvonarlisi shundaki, bu mablag‘lar spekulyativ, ya’ni «tez kelib-ketadigan» sohalarga emas, balki real iqtisodiyotga – qurilish, ishlab chiqarish va moliya yo‘nalishlariga oqib kelyapti. Bu esa mintaqada qo‘shimcha qiymat zanjirlari shakllanayotganini, tashqi kapitalga qaramlikning pasayib, tashqi iqtisodiy zarbalarga qarshi mintaqaviy «immunitet» paydo bo‘layotganini anglatadi. Shuningdek, Qirg‘iziston va Tojikistonda kuzatilayotgan investitsion faollik ham mintaqadagi o‘zaro bog‘liqlik kuchayib borayotganini tasdiqlaydi.
Xulosa qilib aytganda, biz guvohi bo‘layotgan jarayon shunchaki raqamlar o‘sishi emas, balki Markaziy Osiyo iqtisodiy modelining tubdan o‘zgarishidir. O‘zbekistonning industrializatsiya va infratuzilmaga asoslangan o‘sish modeliga o‘tishi uni oddiy rivojlanayotgan bozordan strategik investitsiya manziliga aylantirmoqda. Bu esa investorlar, developerlar va texnologiya kompaniyalari uchun uzoq muddatli va barqaror hamkorlik imkoniyatlari ochilganidan dalolatdir.
Gulnoza Mixailovna
