O‘zbekiston staratp ekotizmi endi shakllanayotgan bo’lsa ham bir zararli qarash bor: agar loyiha yopilsa, bu «sharmandalik» yoki «omadsizlik» sanaladi. Atrofdagilarning «aytdim-ku ishlamaydi deb» degan pichinglari ko‘pincha istiqbolli tadbirkorlarning shijoatini so‘ndiradi. Biroq, global texnologiya olamida vaziyat butunlay boshqacha: u yerda startap yopish — mag‘lubiyat emas, balki qimmatbaho bilimga aylangan kapitaldir.
Killed by Google (Google o’ldirgan startaplar)
Dunyodagi eng boy korporatsiyalardan biri bo‘lgan Google bugungi kunga qadar 290 dan ortiq loyihasini (Google Plus, Stadia, Picasa) yopib yuborgan. Bu Google kuchsizligini emas, balki uning g‘oyatda aqlli ekanini anglatadi. «Killed by Google» ro‘yxati aslida dunyoning eng qimmat tajriba laboratoriyasidir. Google ishlamayotgan gipotezani tezda aniqlaydi va unga ketayotgan milliardlarni istiqbolliroq yo‘nalishlarga (masalan, sun’iy intellektga) o‘tkazadi. Ular uchun yopilish — bu resurslarni xatodan qutqarib qolish va ularni to’g’ri yo’nalishga qayta taqsimlash demakdir.
Ba’zida startapning o‘limi boshqa bir gigantning tug‘ilishiga sabab bo‘ladi. Masalan, bugun qiymati 27 milliard dollardan oshgan Slack messenjeri aslida «Glitch» nomli muvaffaqiyatsiz onlayn o‘yinning qoldiqlaridan qurilgan. O‘yin yopildi, lekin jamoaning o‘zaro muloqoti uchun yaratilgan ichki chat platformaga aylandi. Amazon kompaniyasi ham Fire Phone smartfoni loyihasida 170 million dollar zarar ko‘rdi. Ammo aynan o‘sha «sharmandali» mag‘lubiyat ustida ishlagan muhandislar bugun butun dunyo foydalanadigan Amazon Echo (Alexa) aqlli dinamiklarini yaratishdi. Agar ular birinchi xatodan keyin to‘xtab qolishganida, bu inqilobiy mahsulotlar tug‘ilmas edi.
Silikon vodiysida investorlar birinchi marta startap boshlayotgan yosh tadbirkordan ko‘ra, 2-3 ta loyihasini yopgan «tajribali asoschi»ga ko‘proq ishonishadi. Statistika shafqatsiz: birinchi urinishda muvaffaqiyat ehtimoli atigi 18% ni tashkil qiladi. Yopilgan har bir startap — bu asoschi uchun eng amaliy va qimmat MBA darsidir. O‘zbekistonda ham startapni klassik biznes bilan adashtirmaslik kerak. Klassik biznesda yopilish bankrotlik bo‘lsa, startapda bu gipotezani tekshirish va keyingi bosqichga o‘tish demakdir.
Dunyodagi eng mashhur o‘yin — Angry Birds — Rovio kompaniyasining 52-urinishi edi. Ungacha bo‘lgan 51 ta loyiha «omadsiz» bo‘lgan. Agar O‘zbekistonda kuchli ekotizim bo‘lishini xohlasak, startap yopganlarni masxara qilishni emas, ularning jasoratini hurmat qilishni boshlashimiz kerak. Chunki risk qilganlargina kelajakni yaratadi.
Asoschi bo‘lsangiz va loyihangiz yopilgan bo‘lsa, bilib qo‘ying: siz yutqazmadingiz. Siz shunchaki ko‘pchilik jur’at qilmagan eng qimmatli bilimni qo‘lga kiritdingiz. Bu esa hali boshlanishi.
