Termoyadro energiyasi bo‘yicha ishlayotgan startap Commonwealth Fusion Systems (CFS) yangi investitsiya raundida $863 million jalb qildi. Investorlar orasida Nvidia, Google, Bill Gates’ning Breakthrough Energy Ventures jamg‘armasi va boshqa yirik texnologik hamda moliyaviy tashkilotlar bor.
Termoyadro inqilobi sari qadam
CFS asoschisi va bosh direktori Bob Mumgaard ta’kidlaganidek, mablag‘ nafaqat ilmiy tajriba uchun, balki termoyadroni tijorat miqyosida sanoatga olib chiqish uchun ham yo‘naltirilmoqda. Shu kungacha kompaniya deyarli $3 mlrd investitsiya to‘plagan bo‘lib, bu miqdor uni sohadagi eng yirik startapga aylantirgan.
CFS ayni paytda Boston yaqinida Sparc nomli prototip reaktorini qurmoqda. Qurilma 2026-yilda ishga tushishi kutilmoqda. Kompaniya 2027-yilda energetik barqarorlik (scientific breakeven) bosqichiga erishishni maqsad qilgan — ya’ni reaktor sarflaganidan ko‘proq energiya ishlab chiqara boshlaydi.
Keyingi bosqich – Arc
Agar Sparc muvaffaqiyatli ishlasa, CFS 2027–2028-yillardan boshlab Virjiniyada tijorat darajasidagi Arc elektr stansiyasini qurishni boshlaydi. Arc CFS’ning birinchi sanoat darajasidagi termoyadro elektr manbai bo‘lib, Google bilan allaqachon 200 megavatt energiya sotib olish bo‘yicha kelishuv imzolangan.
Investorlar doirasi kengaymoqda
Yangi raundda turli mamlakatlardan o‘nlab yirik investorlar ishtirok etdi. Avvalgi investorlar — Breakthrough Energy Ventures, Google, Emerson Collective, Khosla Ventures, Tiger Global va boshqalar o‘z ulushini oshirdi. Yangi investorlar qatorida Morgan Stanley, Brevan Howard, Nvidia NVentures, HOF Capital, Woori Venture Partners hamda Mitsui & Co. va Mitsubishi Corporation boshchiligidagi 12 yapon kompaniyasi bor.
Bunday keng qamrovli investorlar bazasi CFS uchun nafaqat moliyaviy barqarorlik, balki kelajakdagi ta’minot zanjiri va hamkorlik imkoniyatlarini ham ochib beradi.
Katta umidlar va katta savollar
Mutaxassislar fikriga ko‘ra, tokamak tipidagi bu kabi qurilmalar nazariy jihatdan ishlashi isbotlangan, ammo amaliy natijalar hali noma’lum. William and Mary kolleji professori Saskia Mordijck shunday deydi:
“Har safar yangi qurilma ishga tushirilganda, u biz bilmagan rejimlarni ochishi mumkin. Bu ilm-fan uchun ham, sanoat uchun ham yangi savollar tug‘diradi.”
CFS’ning Sparc va Arc loyihalari muvaffaqiyatli yakunlansa, insoniyat deyarli cheksiz, toza va barqaror energiya manbaiga ega bo‘lishi mumkin. Investorlarning keng qamrovi esa ushbu texnologiya nafaqat orzu, balki yaqin kelajakdagi iqtisodiy reallikka aylanayotganini ko‘rsatmoqda.
