Oʻzbekistonda «Sunʼiy intellektga asoslangan yechimlarni yaratish, joriy qilish va ulardan foydalanish bo‘yicha etika qoidalari» tasdiqlandi. Hujjat Adliya vazirligida 3787-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilib, 2026-yil 17-iyundan kuchga kirdi.
Yangi hujjat mamlakatda sunʼiy intellektni rivojlantirishning navbatdagi bosqichini boshlab beradi. Endilikda eʼtibor nafaqat yangi AI texnologiyalarini yaratishga, balki ularni masʼuliyatli, shaffof va xavfsiz qoʻllashga ham qaratiladi.
Hujjatdagi eng muhim talab shundan iboratki, insonning huquqlari, erkinliklari, sogʻligʻi yoki qonuniy manfaatlariga taʼsir qiluvchi qarorlar faqat sunʼiy intellekt xulosasiga asoslanishi mumkin emas. Masalan:
- AI bemorga tashxis qoʻyishda yordam berishi mumkin, biroq yakuniy qarorni shifokor qabul qiladi.
- AI ishga nomzodlarni saralashi mumkin, ammo ishga qabul qilish bo‘yicha oxirgi qaror inson tomonidan qabul qilinadi.
- AI huquqiy yoki moliyaviy tavsiyalar berishi mumkin, biroq yakuniy javobgarlik baribir inson zimmasida qoladi.
Bu tamoyil sunʼiy intellektni inson oʻrnini bosuvchi tizim emas, balki qaror qabul qilishda yordam beruvchi vosita sifatida belgilaydi. Etika qoidalari AI ishlab chiquvchilari, joriy etuvchilari va undan foydalanuvchilar amal qilishi lozim bo‘lgan quyidagi asosiy tamoyillarni belgilaydi:
- qonuniylik;
- inson manfaatlarini ustuvor qoʻyish;
- tushuntiriladigan va izohlanadigan sunʼiy intellekt;
- javobgarlik va inson nazorati;
- adolatlilik hamda kamsitmaslik;
- ochiqlik va shaffoflik;
- shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilish;
- xavfsizlik va ishonchlilik.
Bugungi kunda dunyoda asosiy eʼtibor faqat kuchliroq sunʼiy intellekt yaratishga emas, balki uni xavfsiz va masʼuliyatli boshqarishga ham qaratilmoqda. Yevropa Ittifoqining AI Act hujjati, AQSH va boshqa davlatlarning AI boshqaruvi bo‘yicha tashabbuslari buning yaqqol misolidir.
Oʻzbekiston ham ushbu yoʻnalishda muhim qadam tashlamoqda. Yangi etika qoidalari mamlakat AI ekotizimini xalqaro standartlarga yaqinlashtirish, fuqarolar huquqlarini himoya qilish hamda sunʼiy intellektga boʻlgan ishonchni mustahkamlashga xizmat qiladi.
