O‘zbekiston chegaralari osha har yili ko‘zga ko‘rinmas, lekin qudratli bir daryo oqib kiradi. Bu daryoning nomi — Kapital.
Rasmiy statistika va xalqaro moliya institutlari ma’lumotlariga ko‘ra, xorijdagi vatandoshlarimiz — zahmatkash o‘zbek diasporasi har yili Vatanimizga 15 dan 20 milliard dollargacha mablag‘ yuboradi. Bu shunchaki raqam emas. Bu — millionlab insonlarning peshona teri, uyqusiz tunlari va oilasidan uzoqda chekkan mashaqqatlari mahsulidir.
Lekin keling, o‘zimizga achchiq bir savolni beraylik: Bu ulkan energiya qayerga ketyapti?
Afsuski, javob ko‘ngilni xira qiladi. Biz bu mablag‘larning katta qismini «o‘lik aktivlar»ga aylantiryapmiz.
Bizda pul topgan odamning birinchi ishi — uy qurish. Ikkinchisi — dabdabali to‘y qilish. Uchinchisi — yana uy qurish (hech kim yashamasa ham).
Biz beton devorlarga oshiqmiz. Bizga «g‘isht» ishonchliroq tuyuladi. Lekin iqtisodiyot tili bilan aytganda, bu — kapitalning muzlatilishidir.
- To‘yga sarflangan 20 ming dollar ertasiga xotiraga aylanadi.
- Bo‘sh turgan uchinchi uy iqtisodiyotga qo‘shimcha qiymat yaratmaydi, ish o‘rni ochmaydi, eksport qilmaydi.
Biz kelajakni emas, bugungi kunning soxta obro‘sini sotib olyapmiz. Holbuki, dunyo allaqachon o‘zgardi. Eng boy davlatlar va odamlar bugun binolarga emas, miyalarga sarmoya kiritmoqda.
1% qoidasi va $200M
Startup Garage va Imkon.VC jamoasi sifatida biz oddiy bir taklifni o‘rtaga tashlayapmiz. Keling, o‘sha umumiy oqimning bor-yo‘g‘i 1 foizini betondan va bazmlardan innovatsiyalarga buraylik.
Matematika oddiy, lekin natijasi dahshatli: Yillik 20 milliard dollarning 1 foizi — bu 200 million AQSH dollari degani.
O‘zbekiston startap ekotizimi uchun bu shunchaki pul emas, bu — yadroli yoqilg‘i.
Agar biz har yili iqtisodiyotga 200 million dollarlik «aqlli pul» (smart money) kiritishni boshlasak, yaqin 10 yil ichida O‘zbekistonda nimalar sodir bo‘ladi?
- Mening ishonchim komil, bu sarmoya evaziga O‘zbekistondan kamida 10 ta Unicorn (milliard dollarlik kompaniya) va bir nechta Decacornlar chiqadi.
- Biz paxta yoki gaz emas, balki intellektual mulk eksport qiluvchi davlatga aylanamiz.
- Startaplar va xususiy kapital bozoriga to‘g‘ri tikilgan sarmoya investorlarga yillik 15-20% va undan yuqori daromad keltirishi mumkin. Bu har qanday bank depozitidan yoki ijara haqidan yuqoridir.
«Startup Garage» loyihasini boshlaganimizda biz bir narsani tushundik: O‘zbekistonda iste’dod bor. Biz azaldan Xorazmiylar, Beruniylar avlodimiz. Bizda «motor» bor. Lekin zamonaviy startaplar «ochlikdan» — mablag‘sizlikdan so‘nmoqda.
Siz istagancha inkubatorlar qurishingiz mumkin, lekin agar yasayotgan «dvigatel»laringizga quyish uchun «yoqilg‘i» bo‘lmasa, siz shunchaki prototiplar muzeyini quryapsiz.
Biz Imkon.VC orqali aynan shu yoqilg‘ini yetkazib bermoqchimiz. Biz an’anaviy moliya olamidagi to‘siqlarni olib tashladik va ulushli kraudfandingni joriy etdik. Endi oddiy o‘qituvchi, muhandis yoki xorijdagi migrant o‘z jamg‘armasini O‘zbekistonning eng kuchli kompaniyalariga tikishi mumkin.
Hurmatli vatandoshlar!
Siz yillar davomida o‘z vataningizni uzoqdan turib qo‘llab keldingiz. Endi uni qurish va uning egasi bo‘lish vaqti keldi. Biz beton devorlar emas, ko‘priklar qurishimiz kerak. Iste’mol emas, investitsiya qilishimiz kerak. Agar biz birlashib, o‘sha 1% oqimni to‘g‘ri yo‘naltira olsak, O‘zbekiston mintaqaning shunchaki geografik markazi emas, balki innovatsion yuragiga aylanadi.
Pulingizni o‘lik devorlarga emas, millatning «aqlli» kelajagiga tiking. Kelajak bugun boshlanadi. Imkon bering.
Muhammad Xalil — Startup Garage va Imkon.VC asoschisi
