O‘zbekiston innovatsion rivojlanish yo‘lida muhim qadamlarni muvaffaqiyatli bosib o‘tmoqda. Bugungi kunga kelib IT-parklar, kovorking markazlari, inkubatorlar va turli ta’lim dasturlari faoliyati yo‘lga qo‘yildi, startaplar soni o‘sib borayotgani ham quvonarli holat. Shu bilan birga, ekotizimni yanada rivojlantirish va yirik xalqaro muvaffaqiyatlarga – unicorn kompaniyalar darajasiga erishish uchun keyingi strategik qadamlarni belgilab olish vaqti keldi.
Startup Garage va Imkon Ventures asoschisi, tadbirkor Muhammad Xalil o‘zining so‘nggi maqolasida aynan ushbu mavzuga to‘xtalib o‘tadi. Uning qayd etishicha, ekotizimning hozirgi bosqichida asosiy diqqatni shunchaki startaplar yaratish jarayonidan ko‘ra, loyihalarning moliyaviy qiymatini oshirishga xizmat qiluvchi venchur kapital infratuzilmasini rivojlantirishga qaratish yaxshi samara beradi.
Pivot ushbu tahlildan O‘zbekiston startap ekotizimini kapitalizatsiya bosqichiga olib chiqishga yordam beradigan muhim yo‘nalishlarni ajratib oldi:
Innovatsiyalar uzoq muddat barqaror ishlashi uchun investorlarning investitsiyadan muvaffaqiyatli exit imkoniyatlari muhim rol o‘ynaydi. Buning uchun ikkilamchi bozorlar (secondary market) va pre-IPO mexanizmlarini kengaytirish maqsadga muvofiqdir. Shuningdek, yangi texnologiyalar sinovi uchun qulay huquqiy sharoitlar («Sandbox»lar) yaratish hamda davlat xaridlarida (GovTech) mahalliy loyihalar ishtirokini qo‘llab-quvvatlash sohani yanada rag‘batlantiradi.
Yurtimizda kuchli texnik bilimga ega mutaxassislar ko‘payib bormoqda. Endigi vazifa — bu bilimlarni biznes va boshqaruv ko‘nikmalari bilan uyg‘unlashtirishdir. Startap muvaffaqiyatli moliyaviy aktivga aylanishi uchun bozorga chiqish (GTM) strategiyasini tushunadigan, operatsion jarayonlarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘ya oladigan amaliyotchi-asoschilar («founder as operator») hamda maxsus mahsulot menejerlari (Product Mindset) qatlamini shakllantirish zarur.
Loyihaning dastlabki bosqichlarida davlat grantlari muhim yordam bo‘lsa-da, ularni yirik biznesga aylantirish uchun tizimli ishlaydigan professional venchur fondlari (VC) va angel investorlar e’tibori talab etiladi. Bu jarayonni yengillashtirish uchun xalqaro sarmoyaviy amaliyotda o‘zini oqlagan SAFE va Convertible note kabi moliyaviy instrumentlarning huquqiy asoslarini yanada takomillashtirish tavsiya etiladi.
Mahalliy ehtiyojlarni qondirish bilan birga, loyihalarni dastlabki kundanoq butun dunyo bozoriga (Global by design) moslab loyihalashtirish ularning o‘sish potensialini keskin oshiradi. Mahalliy startaplarimizning AQSh, Yevropa yoki MENA (Yaqin Sharq) bozorlariga silliq kirib borishini ta’minlash («soft landing») uchun xalqaro PR tarmoqlari va davlatlararo hamkorlik dasturlarini rivojlantirish juda muhim.
O‘zbekiston innovatsion ekotizimi hozirda yangi va muhim rivojlanish arafasida turibdi. Asosiy urg‘uni ta’lim modelidan asta-sekinlik bilan kapital modeliga o‘tkazish orqali, mamlakatimiz nafaqat innovatsiyalar markaziga, balki mintaqaning yirik kapital va investitsiya xabiga aylanish imkoniyatiga ega.
Muhammad Xalilning ushbu mavzudagi chuqur tahlili, venchur infratuzilmasini qurish bo‘yicha takliflari va to‘liq xulosalari bilan tanishish uchun quyidagi havola orqali asl maqolani o‘qishni tavsiya qilamiz.
