Qozogʻiston AQShning AI infratuzilmasi boʻyicha yetakchi kompaniyasi Firebird hamda yarimoʻtkazgichlar giganti NVIDIA bilan 10 milliard dollarlik tarixiy bitimni imzolab, texnologiya sektorida ulkan strategik qadam tashladi. Markaziy Osiyo tarixidagi eng yirik raqamli investitsiya hisoblangan ushbu loyihani Bosh vazir Oljas Bektenov Prezident Qosim-Jomart Toqayevning «Raqamli Qozogʻiston» strategiyasining poydevori hamda mamlakatda 2026-yil — «Raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellekt yili» tashabbusining uzviy qismi deb baholadi. Ushbu ulkan infratuzilmaning uzoq muddatli taʼsirini anglash uchun loyiha Qozogʻiston iqtisodiyotiga taqdim etadigan asosiy makroiqtisodiy imkoniyatlar va aniq natijalarni koʻrib chiqamiz.
Ekibastuzda amalga oshiriladigan keng koʻlamli «Data Center Valley» loyihasi doirasida eng zamonaviy maʼlumotlar markazlari va ulkan hisoblash klasteri barpo etiladi. Maskanda NVIDIAʼning 100 000 tagacha boʻlgan eng soʻnggi avlod (jumladan, GB300 va Vera Rubin) grafik protsessorlari (GPU) oʻrnatiladi. Firebird bosh ijrochi direktorining taʼkidlashicha, 2027-yilda ishga tushishi rejalashtirilgan ushbu loyiha Qozogʻistonni sunʼiy intellekt infratuzilmasi boʻyicha dunyodagi kuchli 10 ta mamlakat qatoriga olib chiqishi mumkin.
Yillik 3 milliard dollar eksport daromadi
Ushbu loyiha shunchaki ichki ehtiyojlarni qondirish uchun yaratilayotgani yoʻq. Loyiha doirasida ishlab chiqariladigan ulkan hisoblash quvvati Qozogʻistonga xalqaro miqyosda yuqori texnologiyali xizmatlar koʻrsatish imkonini beradi. Hukumat prognozlariga koʻra, ushbu tashabbus mamlakat uchun har yili kamida 3 milliard dollar miqdoridagi eksport tushumini kafolatlaydi.
Qozogʻiston iqtisodiyoti azaldan uglevodorodlar (neft va gaz) eksportiga qattiq bogʻlanib qolgan. Mazkur loyiha esa Prezident Qosim-Jomart Toqayevning «Raqamli Qozogʻiston» strategiyasida tub burilish yasaydi — u iqtisodiyotni xomashyo qaramligidan uzoqlashtirib, yuqori texnologiyali va raqamli iqtisodiyotga aylantirishga xizmat qiladi.
Bu tashabbus shunchaki serverlar oʻrnatishdan ancha yiroq. Alem.ai platformasi negizidagi Firebird Labs Kazakhstan loyihasi hamda «Kazakhtelecom» bilan strategik hamkorlik kabi ekotizimni shakllantirish choralari orqali mutlaqo yangi raqamli muhit yaratiladi. Bu esa mamlakatning yosh va bilimli aholisi uchun minglab yuqori daromadli, yuqori malakali ish oʻrinlarini taqdim etadi va mahalliy isteʼdodlarning global AI bozorida raqobatbardosh mutaxassis boʻlib yetishishiga yoʻl ochadi.
Energiya resurslarini yuqori qiymatli mahsulotga aylantirish
Global miqyosda AI maʼlumotlar markazlari juda katta miqdorda elektr energiyasini isteʼmol qiladi va bu koʻplab davlatlar uchun jiddiy toʻsiq (muammo) hisoblanadi. NVIDIA vitse-prezidenti Rev Lebaredian taʼkidlaganidek, Qozogʻistonning moʻl va nisbatan arzon energiya resurslari, jumladan, qayta tiklanadigan energiya manbalari mamlakatga haqiqiy raqobatbardoshlik ustunligini beradi.
Kutilayotgan natija: Qozogʻiston xomashyo koʻrinishidagi energiya resurslarini shunchaki eksport qilmasdan, oʻz elektr energiyasini «raqamli oltin»ga — yaʼni AI hisoblash quvvatiga aylantiradi va uni ancha yuqori qiymatda sotish imkoniga ega boʻladi.
Global miqyosda solishtiruv
Ushbu loyihaning koʻlami Qozogʻistonga jahonning eng yirik oʻyinchilari bilan tengma-teng bellashish imkonini beradi:
- Buyuk Britaniya: NVIDIA bilan hamkorlikdagi Stargate UK loyihasi doirasida 14 milliard dollarlik (£11 mlrd) AI infratuzilmasini qurmoqda.
- Malayziya: NVIDIA bilan hamkorlikda 4,3 milliard dollarlik yashil maʼlumotlar markazi parkini barpo etmoqda.
- Qozogʻiston: 10 milliard dollarlik investitsiya bilan ushbu global poygada yetakchi oʻrinlarni egallashni maqsad qilgan.
Ushbu 10 milliard dollarlik memorandum bosqichma-bosqich amalga oshiriladigan shartlarni koʻzda tutsa-da, u Qozogʻistonning global AI infratuzilmasi bozorida faol oʻrin egallash niyatidan dalolat beradi. Mamlakat oʻzining geografik joylashuvi, energetik resurslari va strategik sherikliklaridan foydalangan holda, raqamli iqtisodiyotda oʻz mavqeyini mustahkamlashni maqsad qilgan.
