Smartup tarixi 2009-yillarda boshlangan. O‘sha davrda biznes masalalar ko‘proq choyxonalarda hal qilinar, ma’lumotlar esa A4 formatdagi daftarlarda saqlanar edi. Korxonalarda avtomatlashtirish esa faqat xizmat mashinalaridagi uzatma qutilarida bo‘lar edi xolos. Smartup asoschisi Abduqahhor Toshmuxamedov, biznesi ilk mijozlar shubhasidan qanday qilib xalqaro darajaga chiqqani va nega hali oldinda uzoq yo‘l borligini so‘zlab beradi.
Men biznesni boshlaganimda bozor umuman yo’q edi. Tadbirkorlar umuman dasturiy ta’minotdan foydalanishmasdi, yoki uni Yangioboddan 5 dollarga olib qulaygina ishlatishardi. O‘sha davrda jamoa bilan kelajak sari intilardik. O‘zbekistondagi biznesni tizimli qilib, o‘zida big data, bozor, savdo hamda chakana nuqtalar haqidagi ma’lumotlarni bir joyda jamlab, o‘zaro samarali ishlashini xohlardik. Chunki biz, biznesning kengayishi faqat shu yo‘l bilan amalga oshishini bilardik.
Dastlab odamlarni mahsulotimiz kerakligiga ishontirish juda qiyin bo‘lgan. Meni oddiy va hammaga oson narsani qimmatga sotmoqchi bo‘lgan firibgar deb atashgan paytlar ham bo‘lgan. Avtomatizatsiyaning qiymatini xalqaro kompaniyalar birinchi bo’lib tushundi. Mars, Nestlé, Pepsi esa mahalliy biznes bu savolni o’ylab ham ko’rmagan paytda Smartupning yirik mijozlariga aylandi. 2018-yil burilish nuqtasi bo’ldi: mamlakatda tizimli o’zgarishlar boshlandi va samaradorlikni hisoblash zaruriyatga aylandi.
Shaffoflik bilan ma’lumotlar va jarayonlar boshqarilmasa, o‘sish bo‘lmasligini tushungan mahalliy tadbirkorlar yirik korxonalar ortidan bizga murojaat qilishni boshlashdi. Odamlar vaziyatni tushunishi bilan birgalikda tezlikni oshirdik. Bozorni oldinga tortishni boshladik va buni deyarli 14 yildan beri qilib kelmoqdamiz. Avvalroq davlat organlari darajasida O‘zbekiston yalpi ichki mahsulotining 7% Smartup mijozlar tizimi orqali o‘tishi baholangan edi. Bu quvonarli holat, lekin buning natijasida bizga katta mas’uliyat ham yuklangan.
O‘tmishga nazar tashlab, nima uchun o‘sishni boshlaganimizni va o‘zbek biznesi nega biz tomonga intilganini aniq tushunaman: bunga kadrlar almashinuvi, davlat tomonidan markirovka, tovarlar harakatini nazorat qilish va ularni kuzatib borish kabi talablarning kuchayishi sabab bo‘ldi. Qolaversa, davlat miqyosidagi biznes standartlari va jahon tendensiyalari o‘zgardi, biz esa ana shu standartlarning bir qismiga aylandik. Bunday o‘zgarishlar hozirgi kunda ham davom etmoqda. Ruxsat berish rejimi joriy etildi, kassa apparatlari endilikda shunchaki pul sanaydigan qurilma emas, balki nazorat nuqtasiga aylandi. Agar siz biznes sifatida bu jarayonlarni to‘g‘ri boshqara olmasangiz, operatsion darajada ishlay olmaysiz.
Bunday tezlikda ishlash juda qiyin. Jamoam o‘z kasbiy mahoratini doimiy ravishda oshirib, mahsulotimiz va bozorga yangiliklarni joriy etayotgani uchun ulardan juda minnatdorman. Hozirda biz to’laqonli ekotizim yaratmoqdamiz: sotuv, ombor, moliya, treyd-marketing, integratsiya modullari va kelajakda O’zbekiston biznesi hayotini yengillashtiradigan boshqa qo’shimcha xizmatlar. Oddiy qilib aytganda maqsadimiz, biznesmen uchun barcha kerakli ma’lumotlar va ko‘rsatkichlarni bir joyda, qo‘l ostida bo‘lishi. Bu umumiy samaradorlik darajasini sezilarli ravishda oshiradi.
2 000 ta biznesning bizga ishonch bildiriganining yana bir sababi — avtomatlashtirishni joriy etishning soddaligi va tezligi. Oldin ham, hozir ham ko‘pchilik avtomatlashtirishni oylar davom etadigan, qiyin va uzoq jarayon deb o‘ylaydi. Biz esa hatto chuqur avtomatlashtirishni real biznesga ancha tezroq, standartlashtirilgan tarzda va sifatli joriy qilish mumkinligini amalda isbotladik.
Lekin, bizning yechimimiz yagona hamda muqobilsiz degani emas: sohamiz va texnologiyalar rivojlanib bormoqda, har qanday mahsulotdan nusxa ko‘chirish, kodni qayta yozish, shablonlarni o‘zlashtirish mumkin. Mahsulot darajasidagi o‘ziga xos taklif (UTP) bizning biznes modelimizda amalda erishib bo‘lmaydigan holatdir. Lekin, aynan bizning ekspertizamiz va ko‘p yillik tajribamiz bizni O‘zbekistonda sifat standartiga aylantiradi. Tajribamiz mevalari — savdo hajmi, yo‘nalishlar, savdo nuqtalarining xatti-harakati hamda turli toifadagi o‘zbek biznesining samaradorligi haqidagi bilimlardir.
Men Smartupni 200 km/soat tezlikda ketayotgan, lekin 400 km/soatgacha tezlashmoqchi bo‘lgan lokomotivga o‘xshataman. Hali juda ko‘p ishlashimiz kerakligini aniq tushunamiz. Smartup yiliga $40 mlrd+ daromad qiladigan kompaniyalar bilan raqobatlashmoqda. Bizning benchmarklarimiz shunday darajada bo‘lgani uchun, hozirda millionlab dollar investitsiyalarni jalb qilib, jamoani rivojlantirish, tuzilmani yangilash hamda kengayishga tayyorgarlik ko‘rishga yo‘naltirmoqdamiz.
Biz Qirg‘izistonda ofis ochdik, tez orada Qozog‘iston va Tojikistonda ham o‘z faoliyatimizni yo‘lga qo‘yamiz. Keyingi qadam — Kavkaz va arab bozorlari. Kengayish deganda faqat geografik o’sishni nazarda tutmayapmiz. Yangi ofislar va bozorlar — bu natija, maqsad emas. Maqsadimiz ancha ambitsiyali: savdo qanday ishlashini belgilaydigan to’laqonli infratuzilmaga aylanish — avval Markaziy Osiyoda, keyin butun dunyoda.
