{"id":10465,"date":"2026-02-12T15:49:01","date_gmt":"2026-02-12T10:49:01","guid":{"rendered":"https:\/\/pivot.uz\/?p=10465"},"modified":"2026-02-12T16:00:51","modified_gmt":"2026-02-12T11:00:51","slug":"qanday-qilib-sotqinlik-eng-buyuk-innovatsiyaga-ega-vodiyga-aylandi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/qanday-qilib-sotqinlik-eng-buyuk-innovatsiyaga-ega-vodiyga-aylandi\/","title":{"rendered":"Qanday qilib sotqinlik eng buyuk innovatsiyaga ega vodiyga aylandi?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ko\u2018pchilik Silikon Vodiysini geografik joy yoki Stenford universiteti hosili deb o\u2018ylaydi. Bu xato. Silikon Vodiysi \u2014 bu aniq bir sanada, aniq bir binoda sodir bo\u2018lgan madaniy portlashning natijasidir. Bu portlashning nomi \u2014 <strong>&laquo;Fairchild Semiconductor&raquo;<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Agar biz bugungi startap ekosistemasini tushunmoqchi bo\u2018lsak, avvalo, o\u2018sha bitta &laquo;daraxt&raquo; qanday qilib butun o\u2018rmonni yaratganini tushunishimiz kerak. 1957-yil. Uilyam Shokli ismli fizika bo\u2018yicha Nobel mukofoti laureati o\u2018zining yarimo\u2018tkazgichlar laboratoriyasini boshqarardi. U daho edi, lekin rahbar sifatida dahshatli inson edi. Uning paranoyasi va diktatorligi qo\u2018l ostidagi eng iste\u2019dodli yosh olimlarning joniga tegdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Natijada, 8 nafar yosh muhandis (keyinchalik ular &laquo;Sotqin sakkizlik&raquo; deb nom oldi) Shoklini tashlab ketishga qaror qildi. Ular shunchaki boshqa ishga o\u2018tishmadi. Ular o\u2018z kompaniyalarini ochishga ahd qilishdi. Sherman Feyrchild ismli investor ularga $1.5 million pul berdi. Shu tariqa <strong>Fairchild Semiconductor<\/strong> tug\u2018ildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2018sha paytdagi korporativ madaniyatda xuddi bugungi O\u2018zbekistondagi ko\u2018plab sohalar kabi bu xiyonat deb baholangan. &laquo;Siz ustozingizga xiyonat qildingiz&raquo; deyishgan. Ammo bu xiyonat emas, bu <strong>ekosistemaning tug\u2018ilishi<\/strong> edi. Fairchild tez orada muvaffaqiyatga erishdi. Lekin eng qizig\u2018i keyin boshlandi. Fairchild kompaniyasi kattalashgani sari byurokratlashib bordi. Ijodkor muhandislar yana &laquo;bo\u2018g\u2018ila&raquo; boshladilar. Nima sodir bo\u2018ldi? Ular yana ketishdi. Lekin ular raqobatlashish uchun emas, <strong>yangi narsalarni qurish uchun<\/strong> ketishdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fairchild&#8217;dan ajralib chiqqan xodimlar tomonidan asos solingan kompaniyalar &laquo;Fairchildren&raquo; (Fairchild bolalari) deb atala boshlandi. Bu ro\u2018yxatga qarang:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Intel:<\/strong> Robert Noyce va Gordon Moore (Fairchild asoschilari) tomonidan tuzilgan.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>AMD:<\/strong> Jerry Sanders (Fairchild sotuv bo\u2018limi rahbari) tomonidan tuzilgan.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Kleiner Perkins (KPCB):<\/strong> Eugene Kleiner (Fairchild asoschilaridan biri) tomonidan tuzilgan afsonaviy venchur fondi.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Sequoia Capital:<\/strong> Don Valentine (Fairchild marketing bo&#8217;limi) tomonidan asos solingan.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bugungi kunda fond birjasida (NASDAQ) savdo qilinadigan texnologik kompaniyalarning <strong>70% dan ortig\u2018i<\/strong> bevosita yoki bilvosita Fairchild daraxtiga borib taqaladi. Apple, Google, Facebook \u2014 barchasi shu &laquo;Sotqin sakkizlik&raquo; yaratgan venchur kapitali va madaniyati orqali moliyalashtirilgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nega bu jarayon Silikon Vodiysini yaratdi-yu, boshqa joylarda (masalan, Sharqiy qirg\u2018oqda yoki Yevropada) o\u2018xshamadi? Kaliforniya qonunchiligi xodim kompaniyadan ketib, xuddi shu sohada raqobatchi firma ochishini taqiqlamaydi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bizda kuchli kompaniyalar xodimlarini ketib raqobatchi ochsa norozi bo&#8217;ladi. Bu innovatsiyani o\u2018ldiradi. Silikon Vodiysi shuni tushundiki: <strong>G\u2018oyalar qamoqda saqlanmaydi, ular erkin uchishi kerak.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fairchild&#8217;dan ketganlar bir-birini dushman deb bilishmadi. Gordon Mur Intelni ochganda, uning sobiq hamkasbi (Kleiner) unga investitsiya kiritdi. &laquo;Sobiq xodinim mendan zo\u2018r narsa qursa, men unga hasad qilmayman, men unga <strong>investor<\/strong> bo\u2018laman.&raquo; Bu oddiy, ammo inqilobiy o\u2018zgarish. Xodimning ketishi \u2014 yo\u2018qotish emas, bu yangi investitsiya imkoniyatidir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Muhandislar bir kompaniyadan ikkinchisiga o\u2018tib yurishdi. Ertalab Intelda ishlagan odam, kechqurun &laquo;Wagon Wheel&raquo; barida AMD muhandisi bilan kofe ichib, muammolarni muhokama qilardi. Bu sanoat josusligi emas edi. Bu umumiy muammolarni yechish edi. Natijada butun vodiy birgalikda tezroq rivojlandi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fairchild tarixi shuni ko\u2018rsatadiki, ekosistema \u2014 bu bino yoki soliq imtiyozlari emas. <strong>Ekosistema \u2014 bu odamlar o\u2018rtasidagi ishonch zanjiri<\/strong>. Agar O\u2018zbekistonda kuchli startap ekosistemasi qurilishi kerak bo\u2018lsa, biz quyidagi &laquo;Fairchild qonunlari&raquo;ni qabul qilishimiz kerak:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Spin-off (ajralib chiqish) \u2014 bu sog\u2018lom jarayon.<\/strong> Kuchli xodimlaringiz ketib, o\u2018z biznesini ochmoqchimi? Ularni to\u2018xtatmang. Ularga birinchi &laquo;chek&raquo;ni siz yozib bering.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Raqobatchiga sarmoya kiritish \u2014 bu norma.<\/strong> Agar bozor kichkina bo\u2018lsa, raqobatlashish foydasiz. Birlashib, bozorni kengaytirish kerak.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Muvaffaqiyat nasl qoldirishi kerak.<\/strong> Fairchild asoschilari pullarini yostiq tagiga bosishmadi. Ular yangi avlodga (Apple, Google va Atari kabilarga) pul tikishdi.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fairchild Semiconductor kompaniyasi bugungi kunda mavjud emas (u bo\u2018linib, sotilib ketgan). Lekin uning &laquo;bolalari&raquo;ning umumiy qiymati <strong>trillionlab dollarni<\/strong> tashkil qiladi. Haqiqiy liderlik \u2014 o\u2018zingizning kompaniyangizni abadiy saqlab qolish emas, balki o\u2018zingizdan keyin o\u2018rmon qoldirishdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ko\u2018pchilik Silikon Vodiysini geografik joy yoki Stenford universiteti hosili deb o\u2018ylaydi. Bu xato. Silikon Vodiysi \u2014 bu aniq bir sanada, aniq bir binoda sodir bo\u2018lgan madaniy portlashning natijasidir. Bu portlashning nomi \u2014 &laquo;Fairchild Semiconductor&raquo;. Agar biz bugungi startap ekosistemasini tushunmoqchi bo\u2018lsak, avvalo, o\u2018sha bitta &laquo;daraxt&raquo; qanday qilib butun o\u2018rmonni yaratganini tushunishimiz kerak. 1957-yil. Uilyam Shokli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10467,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard"},"jnews_primary_category":[],"jnews_override_bookmark_settings":[],"jnews_paywall_metabox":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_podcast_option":[],"jnews_podcast_series":[],"footnotes":""},"categories":[387],"tags":[],"jnews-series":[],"class_list":["post-10465","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maqolalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10465","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10465"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10465\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10466,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10465\/revisions\/10466"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10467"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10465"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10465"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10465"},{"taxonomy":"jnews-series","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/jnews-series?post=10465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}