So\u2018nggi 15 yil davomida dunyoda call-markazlardagi ish o\u2018rinlari yiliga o\u2018rtacha 4 foiz atrofida o\u2018sib kelgan. Biroq sun\u2019iy intellektning rivojlanishi bilan bu tendensiya o\u2018zgara boshladi. Revelio Labs\u2019ning 2026-yil oktabrida e\u2019lon qilingan tahliliga ko\u2018ra, dunyo bo\u2018yicha call-markazlardagi bandlik 2023-yil dekabridagi eng yuqori darajasidan 5,3 foizga kamaygan. Bu o\u2018zgarishning ahamiyati faqat qisqarayotgan ish o\u2018rinlarida emas. Call-markazlar ko\u2018plab mamlakatlarda yoshlar uchun rasmiy mehnat bozoriga kirish, tajriba orttirish va keyinchalik yaxshiroq maoshli lavozimlarga o\u2018tish imkonini bergan. Endi esa kompaniyalar mijozlar bilan ishlashning bir qismini AI tizimlariga topshirmoqda.<\/p>\n\n\n\n
Xalqaro tashkilotlar prognozlari ham mehnat bozorida keng ko\u2018lamli o\u2018zgarishlar kutilayotganini ko\u2018rsatadi. Biroq bu barcha kasblar yo\u2018qoladi degani emas: ayrim vazifalar avtomatlashtiriladi, ba\u2019zi lavozimlarga talab kamayadi, boshqalarida esa yangi imkoniyatlar paydo bo\u2018ladi.<\/p>\n\n\n\n
Call-markazlardagi qisqarish: AI ta\u2019sirining dastlabki dalillari<\/strong><\/p>\n\n\n\n Revelio Labs ma\u2019lumotlariga ko\u2018ra, global call-markaz bandligi 2023-yil dekabridagi cho\u2018qqisidan 5,3 foizga pasaygan. Tadqiqotda kuzatilgan 2009-yildan beri choraklik ko\u2018rsatkichlarning aksariyatida bandlik o\u2018sib kelgan, yillik pasayishlar esa oxirgi sakkiz chorakda qayd etilgan.<\/p>\n\n\n\n Bu jarayon sun\u2019iy intellektning keng tarqalishi bilan bir davrga to\u2018g\u2018ri kelmoqda. Call-markazlar AI ta\u2019siriga nisbatan sezgir sohalardan biri hisoblanadi: mijozlarning ko\u2018p murojaatlari takroriy savollar, buyurtma holatini tekshirish, to\u2018lovlar haqida ma\u2019lumot berish yoki standart muammolarni hal qilishdan iborat.<\/p>\n\n\n\n Bunday vazifalarni chatbotlar va ovozli AI agentlari bajarishi mumkin. Ular bir vaqtning o\u2018zida ko\u2018plab murojaatlarga javob berishi, mijozlar tarixini tahlil qilishi va operatorga zarur ma\u2019lumotlarni taqdim etishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n Shunga qaramay, bandlikning kamayishini faqat AI bilan izohlash to\u2018g\u2018ri bo\u2018lmaydi. Kompaniyalarning xarajatlarni qisqartirishi, pandemiyadan keyingi yollash sur\u2019atlarining pasayishi va biznes jarayonlarining o\u2018zgarishi ham ta\u2019sir ko\u2018rsatishi mumkin. Revelio Labs tahlili call-markazlar bandligi boshqa ofis kasblariga nisbatan yomonroq natija ko\u2018rsatayotganini aniqlagan. Bu AI ta\u2019siri ehtimolini kuchaytiradi, ammo har bir qisqargan ish o\u2018rni aynan AI sababli yo\u2018qolganini isbotlamaydi.<\/p>\n\n\n\n Kompaniyalar xodimlarni bo\u2018shatmasdan ham ish o\u2018rinlarini qisqartirishi mumkin<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tadqiqotdagi yana bir muhim natija \u2014 qisqarishning asosiy mexanizmi yangi xodimlarni yollash sur\u2019atining pasayishi bo\u2018lishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n Revelio Labs o\u2018rgangan 12 ta o\u2018rta daromadli mamlakatda call-markazlarga yangi xodimlarning kirish ko\u2018rsatkichi 2022-yil noyabridan buyon har 100 xodimga 25,1 tadan 17,2 tagacha tushgan. Ishdan ketish ko\u2018rsatkichi ham kamaygan, ammo sekinroq: 22,3 tadan 18,5 tagacha.<\/p>\n\n\n\n Natijada, kompaniyalar mavjud xodimlarning bir qismini saqlab qolgan holda, bo\u2018shagan lavozimlarni to\u2018ldirmaslik yoki kamroq yangi xodim yollash orqali ishchi kuchini qisqartirishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n Bu yosh mutaxassislar uchun alohida muammo tug\u2018diradi. Ish tajribasi kam bo\u2018lgan nomzodlar uchun boshlang\u2018ich lavozimlar qisqarsa, mehnat bozoriga kirishning o\u2018zi qiyinlashadi.<\/p>\n\n\n\n Qaysi davlatlar ko\u2018proq ta\u2019sirlanmoqda?<\/strong><\/p>\n\n\n\n AI ta\u2019sirini baholashda mamlakatning texnologik rivojlanish darajasidan tashqari, uning iqtisodiyoti qaysi turdagi xizmatlarga tayanishini ham hisobga olish kerak.<\/p>\n\n\n\n Filippin va Keniya.<\/strong> Revelio Labs ma\u2019lumotlariga ko\u2018ra, Filippinda call-markazlardagi bandlik ChatGPT ishga tushirilgan 2022-yil noyabridan keyingi davrda taxminan 10 foizga, Keniyada esa so\u2018nggi 18 oy ichida 6 foizga kamaygan. Bu mamlakatlarda xalqaro kompaniyalarga mijozlarni qo\u2018llab-quvvatlash va boshqa biznes xizmatlarini ko\u2018rsatish muhim iqtisodiy yo\u2018nalish hisoblanadi.<\/p>\n\n\n\n IMF tadqiqotida mamlakatdagi biznes jarayonlarini autsorsing qilish (BPO) sohasi 2023-yilda qariyb 35,5 milliard dollar daromad keltirgani va 1,7 million kishini ish bilan ta\u2019minlagani qayd etilgan. Tadqiqotga ko\u2018ra, BPO mamlakat iqtisodiyotining qariyb 7\u20138 foiziga teng miqyosdagi faoliyatni tashkil etgan.<\/p>\n\n\n\n Agar xalqaro kompaniyalar mijozlarga xizmat ko\u2018rsatish xarajatlarini AI yordamida kamaytirsa, bu nafaqat alohida xodimlarga, balki xizmatlar eksportidan daromad oladigan mamlakatlarga ham ta\u2019sir qilishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n AQSh va boshqa yuqori daromadli mamlakatlar.<\/strong> AI ta\u2019siri dastlab yuqori daromadli mamlakatlarda ham ko\u2018rina boshlagan. AQSh Mehnat statistikasi byurosi prognoziga ko\u2018ra, mijozlarga xizmat ko\u2018rsatish vakillari soni 2024\u20132034-yillarda 5,5 foizga qisqarishi mumkin. Bu AQShdagi kasblar bo\u2018yicha prognoz bo\u2018lib, butun dunyo uchun aynan shu miqdorda qisqarish kutilayotganini anglatmaydi.<\/p>\n\n\n\n Xitoy va Nigeriya.<\/strong> Revelio Labs tahlilida ayrim bozorlarda, jumladan Xitoy va Nigeriyada call-markazlar bandligi o\u2018sishda davom etayotgani qayd etilgan. Bu talab, mahalliy bozorning kengayishi va mamlakatlarning iqtisodiy xususiyatlari texnologiya ta\u2019sirini o\u2018zgartirishi mumkinligini ko\u2018rsatadi.<\/p>\n\n\n\n Demak, AI ta\u2019sirini faqat mamlakatlarning boyligi bilan izohlab bo\u2018lmaydi. Takroriy xizmatlarga qanchalik tayanish, kompaniyalarning avtomatlashtirishga tayyorligi va yangi faoliyat turlarining paydo bo\u2018lishi ham muhim.<\/p>\n\n\n\n AI qaysi sohalardagi ish o\u2018rinlariga ko\u2018proq ta\u2019sir qiladi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO) 2025-yilda e\u2019lon qilgan tadqiqotida dunyo bo\u2018yicha har to\u2018rt xodimdan biri generativ AI ta\u2019siriga uchrashi mumkin bo\u2018lgan kasbda ishlashini hisoblagan. Biroq eng yuqori avtomatlashtirish xavfi toifasiga global bandlikning atigi 3,3 foizi kirgan.<\/p>\n\n\n\n Bu raqamlar ish o\u2018rinlarining yo\u2018qolishini emas, kasblardagi vazifalarning AI bilan o\u2018zgarishi ehtimolini o\u2018lchaydi.<\/p>\n\n\n\n Eng ko\u2018p ta\u2019sirlanishi mumkin bo\u2018lgan yo\u2018nalishlar:<\/p>\n\n\n\n 1. Mijozlarga xizmat ko\u2018rsatish va call-markazlar.<\/strong> Takroriy savollarga javob berish, murojaatlarni toifalash, buyurtmalarni kuzatish va standart muammolarni hal qilish AI tomonidan bajarilishi mumkin. Murakkab shikoyatlar, muzokaralar va hissiy jihatdan nozik vaziyatlarda inson ishtiroki muhimligicha qoladi.<\/p>\n\n\n\n 2. Ma\u2019muriy ishlar va ofis xizmatlari.<\/strong> Hujjatlarni qayta ishlash, ma\u2019lumot kiritish, uchrashuvlarni rejalashtirish, hisobot tayyorlash va elektron xatlarga javob yozish kabi vazifalar avtomatlashtirilishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n 3. Buxgalteriya, moliya va sug\u2018urta.<\/strong> Dastlabki hisob-kitoblar, standart hisobotlar, hujjatlarni tekshirish va ayrim tahliliy vazifalar AI yordamida tezlashadi. Biroq nazorat, qonuniy javobgarlik, murakkab moliyaviy qarorlar va mijoz bilan ishlash to\u2018liq avtomatlashtirilishi shart emas.<\/p>\n\n\n\n 4. Tarjima, kontent va marketing.<\/strong> AI matnlar, tarjimalar, reklama variantlari va dastlabki tahlillarni tez tayyorlaydi. Shu bilan birga, faktlarni tekshirish, strategiya, ijodiy qarorlar va auditoriyani tushunish kabi vazifalar inson tajribasiga tayanadi.<\/p>\n\n\n\n 5. Dasturlash va texnik xizmatlar.<\/strong> AI kod yozish, xatolarni aniqlash va hujjatlashtirishni tezlashtiradi. Bu ayrim oddiy vazifalarga talabni kamaytirishi mumkin, ammo AI tizimlarini ishlab chiqish, integratsiya qilish, xavfsizligini ta\u2019minlash va boshqarishga talab ham oshishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n Keyingi 10 yilda mehnat bozori qanchalik o\u2018zgarishi mumkin?<\/strong><\/p>\n\n\n\n 2035-yilgacha barcha mamlakatlar va kasblar bo\u2018yicha yo\u2018qoladigan ish o\u2018rinlarining yagona, ishonchli prognozi mavjud emas. Shuning uchun 2030-yilgacha bo\u2018lgan global prognozlar va 2034\u20132035-yillarga mo\u2018ljallangan ayrim mamlakatlar prognozlarini alohida ko\u2018rib chiqish kerak.<\/p>\n\n\n\n 2030-yilgacha: yangi ishlar ham, qisqarish ham<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jahon iqtisodiy forumi (WEF) 2025-yilgi Future of Jobs Report<\/em> hisobotida 2030-yilgacha turli iqtisodiy, demografik va texnologik o\u2018zgarishlar ta\u2019sirida quyidagi natijalarni prognoz qilgan:<\/p>\n\n\n\n Bu hisob-kitob faqat AI ta\u2019sirini emas, yashil iqtisodiyotga o\u2018tish, demografik o\u2018zgarishlar, iqtisodiy noaniqlik va boshqa omillarni ham qamrab oladi. Bundan tashqari, prognoz ish beruvchilarning kutishlariga asoslangan; u kelajakdagi natijaning kafolati emas.<\/p>\n\n\n\n 2034-yilgacha: AQShda qaysi kasblar qisqaradi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n AQSh Mehnat statistikasi byurosining 2024\u20132034-yillar prognozida AI va axborot texnologiyalarining rivojlanishi ayrim kasblarga talabni oshirishi, boshqalarida esa qisqarishga olib kelishi kutilmoqda.<\/p>\n\n\n\n Ushbu prognozdan ko\u2018rinadiki, texnologik o\u2018zgarishlar barcha kasblarni bir yo\u2018nalishda o\u2018zgartirmaydi. AI bilan ishlashga talab oshishi bilan bir vaqtda, ayrim standart vazifalarni bajaruvchi xodimlarga ehtiyoj kamayishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n Bu raqamlarni O\u2018zbekiston uchun to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri prognoz sifatida qo\u2018llash to’g’ri bo’lmaydi. Mahalliy mehnat bozori, ish haqi, raqamlashtirish darajasi va iqtisodiyotning tarkibi boshqacha.<\/p>\n\n\n\n Rivojlanayotgan davlatlar uchun asosiy xavf nimada?<\/strong><\/p>\n\n\n\n AI ta\u2019siri faqat qancha ish o\u2018rni yo\u2018qolishi bilan o\u2018lchamaslik kerak. Yana bir muhim masala \u2014 qisqarayotgan lavozimlar o\u2018rniga yangi ishlar paydo bo\u2018ladimi va eski xodimlar ularga o\u2018ta oladimi?<\/p>\n\n\n\n Revelio Labs ma\u2019lumotlari bu borada muhim tafovutni ko\u2018rsatadi. O\u2018rganilgan 12 ta o\u2018rta daromadli mamlakatda call-markazlardan ketgan xodimlarning 49,7 foizi boshqa mijozlarga xizmat ko\u2018rsatish, savdo yoki ofis ishlariga o\u2018tgan. Faqat 10,8 foizi texnik yordam, mijozlar bilan strategik ishlash yoki dasturiy ta\u2019minot va ma\u2019lumotlar bilan bog\u2018liq yuqoriroq maoshli yo\u2018nalishlarga o\u2018tgan.<\/p>\n\n\n\n Demak, yangi kasblarga talab paydo bo\u2018lishining o\u2018zi avvalgi xodimlar ushbu imkoniyatlardan foydalana olishini anglatmaydi. Buning uchun qayta tayyorlash, tajriba, til bilish va yangi ko\u2018nikmalar talab qilinadi.<\/p>\n\n\n\n ILO va Jahon bankining 2026-yilgi tadqiqoti ham rivojlanayotgan mamlakatlarda shu muammoga e\u2019tibor qaratadi. Bunday iqtisodiyotlarda avtomatlashtirish xavfi rivojlangan davlatlarga qaraganda pastroq bo\u2018lishi mumkin, biroq internet, raqamli infratuzilma va zarur ko\u2018nikmalardagi cheklovlar AI orqali unumdorlikni oshirish imkoniyatlarini ham kamaytiradi.<\/p>\n\n\n\n Shu sababli rivojlanayotgan davlatlar bir vaqtning o\u2018zida ikkita xavfga duch kelishi mumkin: mavjud ish o\u2018rinlarining bir qismi qisqaradi, ammo yangi va samaraliroq ishlarni yaratish uchun zarur imkoniyatlar yetarli bo\u2018lmaydi.<\/p>\n\n\n\n O\u2018zbekiston uchun bu nimani anglatadi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n O\u2018zbekiston uchun AI ta\u2019sirini baholashda xizmatlar eksporti, IT sohasi, biznes jarayonlarini autsorsing qilish va yoshlarning mehnat bozoriga kirish imkoniyatlariga e\u2019tibor qaratish kerak.<\/p>\n\n\n\n Jahon bankining 2025-yilgi Digital Progress and Trends Report<\/em> hisobotida O\u2018zbekiston raqamli xizmatlar eksporti sohasini rivojlantirayotgan davlatlardan biri sifatida ko\u2018rib chiqiladi. Hisobotda mahalliy kompaniyalar AI vositalarini, jumladan, kadrlarni tanlash, HR jarayonlari va kontent tayyorlashda sinab ko\u2018rayotgani, ammo malakali kadrlar, infratuzilma va tartibga solish bilan bog\u2018liq muammolar saqlanayotgani qayd etilgan.<\/p>\n\n\n\n O\u2018zbekiston uchun uchta yo\u2018nalish alohida ahamiyatga ega.<\/p>\n\n\n\n Birinchisi \u2014 oddiy xizmatlar bilan cheklanib qolmaslik.<\/strong> Agar kompaniyalar faqat standart murojaatlarga javob berish, ma\u2019lumot kiritish va oddiy ma\u2019muriy ishlarni bajarish orqali raqobatlashsa, AI bu xizmatlarning qiymatini pasaytirishi mumkin. Murakkab texnik yordam, ma\u2019lumotlar tahlili, dasturiy ta\u2019minot, kiberxavfsizlik va mijozlar bilan strategik ishlash kabi yo\u2018nalishlarni rivojlantirish muhim.<\/p>\n\n\n\n Ikkinchisi \u2014 yoshlarni yangi kasblarga tayyorlash.<\/strong> AI vositalaridan foydalanish, ma\u2019lumotlarni tahlil qilish, ingliz tilida ishlash va murakkab muammolarni hal qilish ko\u2018nikmalari tobora muhimlashadi. Faqat vositadan foydalanishni o\u2018rgatish yetarli emas: xodim AI natijalarini tekshira olishi, xatolarni aniqlashi va yakuniy qaror uchun javobgarlikni tushunishi kerak.<\/p>\n\n\n\n Uchinchisi \u2014 AI\u2019ni unumdorlikni oshirish vositasi sifatida qo\u2018llash.<\/strong> Jahon bankining 2026-yilgi World Development Report<\/em> materiallariga ko\u2018ra, rivojlanayotgan mamlakatlarda mavjud ish o\u2018rinlarining 4,5 foizi generativ AI orqali avtomatlashtirish xavfi ostida, 16,2 foizida esa unumdorlik sezilarli oshishi mumkin. Bu ko\u2018rsatkichlar O\u2018zbekiston uchun alohida hisoblangan prognoz emas, balki past va o\u2018rta daromadli mamlakatlar bo\u2018yicha umumiy bahodir.<\/p>\n\n\n\n O\u2018zbekistonning imkoniyati shundaki, mamlakat eski biznes jarayonlarini boshidan AI bilan uyg\u2018unlashtirib qurishi mumkin. Buning uchun raqamli infratuzilma, sifatli ma\u2019lumotlar, mahalliy tillarda ishlaydigan vositalar va amaliy ko\u2018nikmalarga investitsiya kerak.<\/p>\n\n\n\n Eng katta o\u2018zgarishlardan biri shundaki, kompaniyalar ayrim vazifalarni kamroq xodim bilan bajara oladi. Bu samaradorlikni oshirishi mumkin, ammo yangi ish o\u2018rinlari yetarli darajada yaratilmasa yoki mavjud xodimlar ularga o\u2018ta olmasa, iqtisodiy foyda jamiyatning barcha qatlamlariga bir xil taqsimlanmaydi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" So\u2018nggi 15 yil davomida dunyoda call-markazlardagi ish o\u2018rinlari yiliga o\u2018rtacha 4 foiz atrofida o\u2018sib kelgan. Biroq sun\u2019iy intellektning rivojlanishi bilan bu tendensiya o\u2018zgara boshladi. Revelio Labs\u2019ning 2026-yil oktabrida e\u2019lon qilingan tahliliga ko\u2018ra, dunyo bo\u2018yicha call-markazlardagi bandlik 2023-yil dekabridagi eng yuqori darajasidan 5,3 foizga kamaygan. Bu o\u2018zgarishning ahamiyati faqat qisqarayotgan ish o\u2018rinlarida emas. Call-markazlar ko\u2018plab mamlakatlarda […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14250,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard"},"jnews_primary_category":[],"jnews_override_bookmark_settings":[],"jnews_paywall_metabox":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_podcast_option":[],"jnews_podcast_series":[],"footnotes":""},"categories":[124],"tags":[],"jnews-series":[],"class_list":["post-14252","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ai-uz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14252","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14252"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14252\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14253,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14252\/revisions\/14253"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14252"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14252"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14252"},{"taxonomy":"jnews-series","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/jnews-series?post=14252"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Kasb<\/strong><\/td> 2024\u20132034-yillardagi prognoz<\/strong><\/td><\/tr> Ma\u2019lumotlar bo\u2018yicha olimlar (data scientists)<\/td> +33,5%<\/td><\/tr> Axborot xavfsizligi tahlilchilari<\/td> +28,5%<\/td><\/tr> Dasturiy ta\u2019minot ishlab chiquvchilar<\/td> +15,8%<\/td><\/tr> Mijozlarga xizmat ko\u2018rsatish vakillari<\/td> \u22125,5%<\/td><\/tr> Xaridlar bo\u2018yicha xodimlar<\/td> \u22128,7%<\/td><\/tr> Kredit hujjatlarini tekshiruvchi xodimlar<\/td> \u22126,2%<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n