{"id":3087,"date":"2025-01-25T09:07:00","date_gmt":"2025-01-25T09:07:00","guid":{"rendered":"https:\/\/pivot.uz\/?p=3087"},"modified":"2025-01-25T09:10:29","modified_gmt":"2025-01-25T09:10:29","slug":"facebook-algoritmi-ortidagi-haqiqat-foydalanuvchi-malumotlari-sotish-biznesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/facebook-algoritmi-ortidagi-haqiqat-foydalanuvchi-malumotlari-sotish-biznesi\/","title":{"rendered":"Facebook algoritmi ortidagi haqiqat: Foydalanuvchi ma&#8217;lumotlarini sotish biznesi"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Tsukerbergning dastlabki yillari<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mark Tsukerberg o\u2018z faoliyatini juda yoshligidan boshlagan va dasturlashning ahamiyatini erta anglab yetgan. Otasi Edvard unga Atari BASIC dasturlashni o\u2018rgatdi. Tsukerbergning noyob iste\u2019dodi tez orada namoyon bo\u2018ldi. Atigi 11 yoshida ota-onasi unga ta\u2019lim berish uchun dasturiy ta\u2019minot ishlab chiquvchisi Devid Nyumanni yollashdi. &nbsp;Nyuman hozirgi kunda ham Tsukerbergni &laquo;mo\u2018jiza&raquo; deb ataydi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir necha yil ichida Tsukerberg amaliy ZuckNet dasturini yaratdi. Uyda tish doktorlik amaliyotini yuritadigan otasi qabulxona xodimi uy bo\u2018ylab baqirmasdan u bilan bog\u2018lanishi uchun yo\u2018l topishi kerak edi. ZuckNet aynan shu ehtiyojni qondirish uchun ichki xabar almashish tizimi sifatida xizmat qilardi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nufuzli Phillips Exeter akademiyasida o\u2018qiyotgan paytida, Tsukerbergning ijodkorlikka bo\u2018lgan ishtiyoqi yanada kuchaydi. U sun\u2019iy intellekt yordamida foydalanuvchining musiqa didini o\u2018rganish va &nbsp;talik qilish uchun do\u2018sti bilan birgalikda yaratgan Synapse dasturi AOL va Microsoft kompaniyalarining e\u2019tiborini tortdi. Ikkala kompaniya ham uni sotib olmoqchi bo\u2018ldi va Tsukerbergga ish taklif qildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Biroq Tsukerberg ularning takliflarini rad etib, Garvardga yo\u2018l oldi. Aynan shu yerda Facebookning urug\u2018i ekildi &#8211; bu qaroridan u pushaymon bo\u2018lmasa kerak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Garvard va Facemash<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<div class=\"jeg_video_container jeg_video_content\"><iframe title=\"Watch the moment Mark Zuckerberg got into Harvard\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/gsefnhTK5lc?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/div>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dunyoning ikki yirik texnologiya gigantining takliflarini rad etgan Zuckerberg 2002-yilda Garvardga katta maqsadlar bilan keldi. U psixologiya yo\u2018nalishini tanladi, lekin shu bilan birga ko\u2018plab kompyuter fanlari kurslarini ham o\u2018qidi. Dastlab bu g\u2018alati qaror bo\u2018lib tuyulishi mumkin &#8211; nega faqat dasturlashga e\u2019tibor bermaslik kerak?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Biroq Facebook\u2019ning dizaynini, ayniqsa uning &laquo;layk&raquo;, izoh va &laquo;poke&raquo; kabi xususiyatlarga ega bo\u2018lgan jalb qiluvchi tabiatini hisobga olsak, psixologiya fani ko\u2018proq ma\u2019no kasb eta boshlaydi. Facebook foydalanuvchilarni o\u2018ziga tortish, ularni shaxsiy ma\u2019lumotlarni ulashishga va o\u2018zaro muloqotga undash uchun yaratilgan. Bunday narsani yaratish uchun inson xulq-atvorini tushunish zarur albatta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zuckerbergning birinchi jiddiy mojarosi 2003-yil oktyabr oyida Garvard talabalari bir-birining jozibadorligini baholashga imkon beradigan Facemash veb-saytini ishga tushirganida yuz berdi. Bu g\u2018oya bir necha yil oldin paydo bo\u2018lgan &laquo;Hot or Not&raquo; veb-saytiga o\u2018xshash edi. Biroq Zuckerbergning talabalar suratlaridan foydalanishga ruxsati yo\u2018q edi va ko\u2018pchilik bundan yetarlicha qoniqmadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir necha soat ichida saytda 22 000 ta surat ko\u2018rildi, ammo u tezda yopib qo\u2018yildi. Zuckerberg Garvard ma\u2019muriyat kengashiga chaqirilib, universittetdan haydash mumkinligi haqida ogohlantirildi. Hokimiyat bilan birinchi to\u2018qnashuvdan cho\u2018chimagan Zuckerberg o\u2018zining navbatdagi yirik loyihasiga kirishdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"850\" height=\"608\" src=\"http:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a2-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3041\" srcset=\"https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a2-3.png 850w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a2-3-300x215.png 300w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a2-3-768x549.png 768w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a2-3-110x80.png 110w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a2-3-325x233.png 325w\" sizes=\"(max-width: 850px) 100vw, 850px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Thefacebook-ilk qadamlar<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Global hodisaga aylanishi mumkin bo\u2018lgan narsaning ilk versiyasini dunyoga taqdim etish uchun ko\u2018p vaqt ketmadi. 2004-yil fevralda Thefacebook ishga tushirildi. Nomi biroz boshqacha bo\u2018lsa-da, g\u2018oya bugungi kundagiga juda o\u2018xshash edi. Platforma foydalanuvchilarga profil yaratish, rasm yuklash, qiziqishlarini ulashish va boshqalar bilan bog\u2018lanish imkonini berardi. Shuningdek, u aloqalarning tarmoq tashkilini ham o\u2018z ichiga olgan edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dastlab sayt faqat Garvard talabalari uchun mo\u2018ljallangan bo\u2018lib, birinchi oy ichida talabalarning 50 foizi ro\u2018yxatdan o\u2018tgan edi. Ammo Tsukerberg tez orada jiddiy muammoga duch keldi &#8211; uni sudga berishdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tsukerberg ilgari kursdoshlari Kemeron Vinklevoss, Tayler Vinklevoss va Divya Narendra bilan shunga o\u2018xshash loyiha ustida ishlagan edi. Keyinchalik u Thefacebook ustida ishlash uchun bu loyihani tark etdi, ammo sobiq hamkorlari uning o\u2018z g\u2018oyalarini o\u2018g\u2018irlaganini da\u2019vo qilib, kompensatsiya talab qilishdi. 2008-yilda nizo hal etildi va uchlik kompaniyaning 1,2 million aksiyasini oldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Thefacebook tez orada ommalashib, foydalanuvchilar soni tez o\u2018sa boshladi. 2004-yil oxiriga kelib, platforma AQSH va Kanadadagi deyarli barcha universitetlarni qamrab oldi va unga bo\u2018lgan qiziqish osmon qadar ko\u2018tarildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2004-yil iyunda Tsukerberg kompaniya faoliyatini Kaliforniyaning Palo-Alto shahriga ko\u2018chirdi va muhim investitsiyani jalb qildi. PayPal asoschisi Piter Til direktorlar kengashiga qo\u2018shildi va 500 ming AQSh dollari miqdorida sarmoya kiritdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Keyingi yil, kompaniya qo\u2018shimcha moliyalashtirish &#8211; Accel\u2019dan 12,7 million dollar va venchur sarmoyador Jim Breyerdan &nbsp;million dollar oldi. Facebook endilikda jiddiy e\u2019tiborni jalb qilayotgan edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2005-yil avgustda kompaniya o\u2018z nomidan &laquo;the&raquo; so\u2018zini rasman olib tashlab, Facebook deb atala boshladi. Kompaniya, shuningdek, facebook.com domenini 200 ming dollarga sotib oldi. Sentyabrda platforma o\u2018rta maktab o\u2018quvchilari uchun kengaytirildi va Microsoft hamda Apple kabi yirik kompaniyalar xodimlariga qo\u2018shilishga ruxsat berildi. Facebook endi dastlabki talabalar doirasidan tashqariga chiqa boshladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shu yilning oyabr oyiga kelib, Tsukerberg o\u2018z kelajagi haqida muhim qaror qabul qildi. Garvardda bir semestrlik tanaffusdan so\u2018ng, u universitetni tark etib, Facebook ustida to\u2018liq ishlashini rasman e\u2019lon qildi. U qisqa muddatga yangi xodimlarni yollash uchun qaytib keldi va katta sarmoya hamda o\u2018sib borayotgan a\u2019zolikni hisobga olib, Tsukerberg o\u2018zini to\u2018liq kompaniyaga bosh direktor sifatida bag\u2018ishlashga, dasturchi darajasidan rahbar darajasiga o\u2018tishga tayyorligini e\u2019tirof etdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mark Tsukerberg to\u2018liq rahbarlikni qo\u2018lga olgach, Facebook\u2019ning kengayishi jadal sur\u2019atda davom etdi. 2005-yil dekabrda platformaga Avstraliya va Yangi Zelandiya universitetlari, shuningdek, Meksika, Buyuk Britaniya va Irlandiya o\u2018rta maktablari qo\u2018shildi. Bu paytga kelib, Facebook 2500 ta kollej va 25000 ta o\u2018rta maktabni qamrab olgan edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Biroq 13 yoshdan oshgan, elektron pochta manzili bor har qanday kishi uchun ochiq bo\u2018lishi 2006-yil sentyabrda amalga oshdi. Facebook endi haqiqatan ham global tusga kirdi. Platformaning a\u2019zolik o\u2018sishi hayratlanarli edi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>2006-yil dekabr: 12 million foydalanuvchi<\/li>\n\n\n\n<li>2007-yil aprel: 20 million foydalanuvchi<\/li>\n\n\n\n<li>2007-yil iyul: 30 million foydalanuvchi<\/li>\n\n\n\n<li>2007-yil oktyabr: 50 million foydalanuvchi<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2007-yil mayda Facebook Marketplace platformasini ishga tushirdi. Bu foydalanuvchilarga mahsulot va xizmatlarni sotish uchun e\u2019lonlar joylashtirish imkonini berardi. Shundan so\u2018ng, Facebook Application Developer Platform joriy etildi. Bu tashqi dasturchilarga Facebook bilan integratsiyalashgan o\u2018z ilovalari va o\u2018yinlarini yaratish imkonini berdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Facebook kompaniyalarning platformadan qanday foydalanishi mumkinligiga e\u2019tibor qarata boshladi. 2007-yil oxiriga kelib, 100 mingdan ortiq kompaniya Facebook\u2019ka qo\u2018shildi va platforma kompaniyalarga o\u2018z auditoriyasi bilan aloqa o\u2018rnatishga yordam berish uchun &laquo;Biznes uchun sahifalar&raquo;ni taqdim etdi. Shuningdek, Facebook reklamani asosiy daromad manbai sifatida o\u2018rganishni boshladi va uni hatto eng kichik bizneslar uchun ham qulay qilishni maqsad qildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2008-yil Facebook uchun yana bir katta yutuq bo\u2018ldi. Aprel oyida Facebook foydalanuvchilarga do\u2018stlari va oila a\u2019zolari bilan tezkor xabar almashish imkonini beruvchi Facebook Chat\u2019ni ishga tushirdi &#8211; bu aslida Tsukerberg bir necha yil oldin ishlab chiqqan ZuckNet bilan bir xil g\u2018oya edi. O\u2018sha yili &laquo;Siz bilishingiz mumkin bo\u2018lgan odamlar&raquo;, Facebook devori va Facebook Connect kabi boshqa xususiyatlar ham taqdim etildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Foydalanuvchilar bazasi o\u2018sishi bilan Facebook\u2019ning raqamlari keskin ko\u2018tarilishda davom etdi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>2008-yil avgust: 100 million foydalanuvchi<\/li>\n\n\n\n<li>2009-yil yanvar: 150 million foydalanuvchi<\/li>\n\n\n\n<li>2009-yil fevral: 175 million foydalanuvchi<\/li>\n\n\n\n<li>2009-yil aprel: 200 million foydalanuvchi<\/li>\n\n\n\n<li>2009-yil iyul: 250 million foydalanuvchi<\/li>\n\n\n\n<li>2009-yil sentyabr: 300 million foydalanuvchi<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2018sish bilan birga Facebook\u2019ning eng mashhur o\u2018yinlaridan biri ishga tushirildi. 2009-yil iyunda chiqarilgan Farmville, Farm Town darhol hitga aylandi. 2009-yil avgustiga kelib, Farmville kuniga 10 million faol foydalanuvchiga ega bo\u2018ldi va har kuni millionlab virtual ekinlar yig\u2018ib olina boshlandi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"686\" src=\"http:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a3-3-1024x686.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3043\" srcset=\"https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a3-3-1024x686.png 1024w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a3-3-300x201.png 300w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a3-3-768x515.png 768w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a3-3-550x367.png 550w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a3-3.png 1200w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Dunyoda eng zo\u2018r<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2009-yil dekabr oyida Facebook muhim bosqichga erishdi va 350 million ro\u2018yxatdan o\u2018tgan foydalanuvchilar hamda 132 million oylik foydalanuvchilar bilan dunyodagi eng mashhur ijtimoiy platformaga aylandi. Biroq, kompaniya shuu yerda to\u2018xtab qolishni rejalashtirmagan edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Keyingi yili bir qator takomillashtirishlar va yangilanishlar amalga oshirildi, jumladan, fikrlarga like bosish imkoniyati va fotosuratlarni teg qilish tizimi yaxshilandi. 2010-yil iyul oyiga kelib, Facebook\u2019da ro\u2018yxatdan o\u2018tgan foydalanuvchilar soni 500 millionga yetdi. Yil oxirida kompaniyaning qiymati 41 milliard dollarga ko\u2018tarilib, u AQShda Google va Amazon\u2019dan keyin uchinchi yirik internet-kompaniyaga aylandi. Ushbu jadal o\u2018sishga besh yildan kamroq vaqt ichida erishildi va sekinlashish belgilari mutlaqo ko\u2018rinmadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2011-yil iyun oyida DoubleClick tomonidan o\u2018tkazilgan tadqiqotga ko\u2018ra, Facebook yana bir ulkan yutuqqa erishdi. Yil oxiriga kelib, Nielsen Facebook AQShdagi eng ko\u2018p tashrif buyuriladigan ikkinchi veb-sayt ekanligini ma\u2019lum qildi, bu esa uning raqamli dunyodagi o\u2018rnini yanada mustahkamladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Avgust oyida Facebook Messenger mustaqil ilova sifatida ishga tushirildi. Bu kompaniya yil boshida Beluga guruhli xabar almashish xizmatini sotib olganidan keyin sodir bo\u2018ldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>S<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em>otib olish va sotish<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2012-yil Facebookning nisbatan qisqa tarixidagi eng muhim yillardan biri bo\u2018ldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aprel oyida Facebook Instagramni sotib oldi. 1 milliard dollar evaziga Facebook o\u2018z ixtiyoridagi ulkan resurslarni namoyish etdi. Ushbu xarid yilning asosiy hodisasi &#8211; IPOdan bir oy oldin amalga oshirildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2012-yil may oyiga kelib, Sukerberg Facebookni omma egaligiga chiqarishga tayyor edi. Kompaniya 104 milliard dollarga baholandi. IPO yakunlangach, u 16,1 milliard dollar mablag\u2018 jalb qildi. Biroq, muammolar hali oldinda edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kompaniya aksiyalari bir necha kun ichida o\u2018z qiymatining chorak qismini yo\u2018qotdi. May oyi oxiriga kelib, Wall Street Journali IPOni muvaffaqiyatsizlikka uchraganini e\u2019lon qildi. 6-iyunga kelib, investorlar 40 milliard dollardan ko\u2018proq mablag\u2018ni yo\u2018qotdilar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bunga javoban IPO bilan bog\u2018liq 40 dan ortiq sud da\u2019volari kiritildi. Morgan Stanley, JP Morgan va Goldman Sachs kabi anderrayterlar noto\u2018g\u2018ri ish yuritganlikda ayblandi. Xabarlarga ko\u2018ra, ular IPO jarayonida daromad bashoratlarini yashirincha pasaytirgan, shuningdek, Facebook ularga anderrayterlarga naqd pul olish imkonini beradigan ma\u2019lumotlarni yetkazib bergan, degan da\u2019volar ham paydo bo\u2018ldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ushbu qiyinchiliklarga qaramay, Facebook oldinga intilishda davom etdi. O\u2018sha yilning oktyabr oyiga kelib, platforma yana bir muhim yutuqqa erishdi: uning ro\u2018yxatdan o\u2018tgan foydalanuvchilari soni 1 milliardga yetdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Katta ligalarga qo\u2018shilish va tanqidlar<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2013-yilda, shov-shuvli IPOdan bir yil o\u2018tib, Facebook Fortune 500 ro\u2018yxatiga kirdi va 462-o\u2018rinni egalladi. Kompaniyaning yirik institutga aylanganiga endi hech qanday shubha qolmadi. &nbsp;Biroq, mashhurlikning o\u2018sishi bilan jiddiy muammolar ham paydo bo\u2018ldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hamma uchun ochiq platforma g\u2018oyasi sirtdan jozibali ko\u2018rinishi mumkin, ammo &laquo;hamma&raquo; tarkibiga internetdan zararli xatti-harakatlar uchun foydalanadigan ko\u2018plab odamlar ham kirardi. Facebook tez orada jiddiy tanqidiy muammolarga duch keldi. Platforma bu muammoning ko\u2018lamini boshqarishga yetarlicha tayyor emasdek tuyulardi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&laquo;Everyday Sexism Project&raquo; kabi guruhlar va foydalanuvchilarning keng tarqalgan shikoyatlari Facebookni harakat qilishga majbur etdi. Kompaniya o\u2018z blog postida moderatsiya harakatlari kutilganidek &laquo;samarali ishlamagani&raquo;ni tan oldi. Bunga javoban ular muammoni hal qilish uchun bir nechta o\u2018zgarishlarni e\u2019lon qilishdi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Tanqidiy nutq xabarlarini baholash uchun qo\u2018llaniladigan ko\u2018rsatmalarni ko\u2018rib chiqdi va yangiladi.<\/li>\n\n\n\n<li>Kontentni moderatsiya qilish uchun mas\u2019ul bo\u2018lgan jamoalar uchun treninglarni qayta ko\u2018rib chiqdi.<\/li>\n\n\n\n<li>&laquo;Shafqatsiz va berahm&raquo; kontent yaratuvchilari uchun javobgarlikni oshirish, ulardan haqiqiy shaxsiyatini oshkor qilishni talab qildi.<\/li>\n\n\n\n<li>Tanqidiy nutqqa qarshi kurashayotgan guruhlar bilan hamkorlikni kengaytirish.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ushbu sa\u2019y-harakatlarga qaramasdan, bu chora-tadbirlar muammoni to\u2018liq bartaraf etish uchun yetarli bo\u2018lmadi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"http:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a4-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3045\" srcset=\"https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a4-3.png 1024w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a4-3-300x200.png 300w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a4-3-768x512.png 768w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a4-3-550x367.png 550w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Facebookning o\u2018n yilligi<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2014-yil fevralida Facebook o\u2018zining 10 yillik yubileyini nishonladi va Garvard yotoqxonasidagi dastlabki kunlaridan boshlab ajoyib yutuqlarga erishdi. Xo\u2018sh, kompaniyani kelajakda nima kutardi?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Birinchi muhim yutuq mobil qurilmalardagi kuchli samaradorlik bo\u2018ldi. Facebook yillar davomida mobil tajribaga e\u2019tibor qaratib keldi va bu e\u2019tibor o\u2018z natijasini berdi &#8211; platformada yilning birinchi choragidayoq 1 milliard foydalanuvchi mobil qurilmalar orqali kirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2014-yil fevralida yana bir yirik xarid amalga oshirildi: Facebook WhatsApp\u2019ni 19 milliard dollarga sotib olganini e\u2019lon qildi. Facebookning o\u2018z xabar almashish tizimi bo\u2018lishiga qaramay, bu xarid kompaniyaga WhatsApp\u2019ning yoshroq va xalqaro foydalanuvchilar bazasiga kirishga imkon berdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Keyingi oyda Facebook yana bir muhim xaridni amalga oshirdi va bu Oculus VR &#8211; virtual reallik kompaniyasi edi. O\u2018z xabarida Tsukerberg Oculus VR qurilmasi &laquo;yanada foydali, qiziqarli va shaxsiy tajribalarni&raquo; taqdim etishini ta\u2019kidlab o\u2019tgandi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2014-yil aprel oyida Facebook yana bir muhim o\u2018zgarishni joriy etdi. Raqobatdosh ilovaga ega bo\u2018lishiga qaramay, kompaniya Messenger\u2019ni asosiy Facebook ilovasidan ajratib, mustaqil ilovaga aylantirdi. Bu foydalanuvchilardan Messenger\u2019ni alohida yuklab olishni talab qildi. 2017-yil aprelga kelib, Messenger katta muvaffaqiyatga erishdi va 1,2 milliard faol foydalanuvchiga ega bo\u2018ldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Biroq, hamma narsa ham silliq kechmadi. 2014-yil iyun oyida Facebook o\u2018z foydalanuvchilari ustida tajribalar o\u2018tkazayotgani ma\u2019lum bo\u2018ldi. Platforma foydalanuvchilarning kayfiyatiga ta\u2019sir qilish uchun ularga ko\u2018rsatilayotgan kontentni boshqargan, bu esa ko\u2018pchilikni g\u2018azablantirdi. Tanqidlardan so\u2018ng, Facebook tajribalarni o\u2018tkazish usulini o\u2018zgartirishga rozi bo\u2018ldi, ammo to\u2018liq uzr so\u2018rashdan bosh tortdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shu bilan birga, Facebook\u2019ning bozor qiymati o\u2018sishda davom etdi va sentyabr oyiga kelib 200 milliard dollarga yetdi. Bu kompaniya foydalanuvchilar soni va moliyaviy ko\u2018rsatkichlar bo\u2018yicha hamon rivojlanayotganini ko\u2018rsatardi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Soxta xabarlarni tozalash<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2015-yil Facebook uchun yana bir moliyaviy yutuq bilan boshlandi. 2017-yilning to\u2018rtinchi choragida Facebook 701 million dollar foyda olganini ma\u2019lum qildi, bu o\u2018tgan yilga nisbatan 34% yuqori edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&laquo;Soxta yangiliklar&raquo; atamasi kundalik hayotga kirib kelishidan oldin, bu &nbsp;ko\u2019pchilikni tashvishga solardi. Ijtimoiy tarmoqlar, jumladan Facebook ham turli mavzulardagi soxta yangiliklar va noto\u2018g\u2018ri ma\u2019lumotlar bilan to\u2018lib-toshgan edi. Bu hikoyalar ko\u2018pincha reklama daromadlarini oshirish yoki siyosiy kun tartibini ilgari surish maqsadida veb-saytlar tomonidan yozilardi. Har ikki holatda ham haqiqat ustuvor emas edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu Facebook uchun muammo katta tug\u2018dirdi, chunki kompaniya uzoq vaqtdan beri o\u2018z platformasidan muntazam ravishda foydalanuvchilar uchun aniq va haqiqiy ma\u2019lumotlar aytib &nbsp;kelayotgan edi. Endi esa millionlab foydalanuvchilar saytdagi yolg\u2018onlarga duch kelishayotgan edi. Facebook chora ko\u2019rish kerakligini angladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2015-yil yanvar oyida kompaniya foydalanuvchilarga maqolalarni &laquo;soxta yangilik&raquo; sifatida belgilash imkonini beruvchi yangi funksiyani taqdim etdi. Agar yetarli miqdordagi foydalanuvchilar hikoyani belgilasa, boshqa foydalanuvchilarni maqolaning soxtaligi haqida ogohlantiruvchi bildirishnoma qo\u2018shilardi. Facebook algoritmi qaror qabul qilish jarayonida ushbu ma\u2019lumotlarni ham hisobga olardi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Biroq, barchamizga ma\u2019lumki, bu tizim kutilganidek ishlamadi. Soxta yangiliklar yanada murakkab muammoga aylandi, atamaning o\u2018zi esa kengroq tushunchaga aylandi. Bu Facebook\u2019ning muammoni hal qilish uchun so\u2018nggi urinishi emas edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ijobiy tomoni shundaki, Facebook 2015-yilda Reactions xizmatini joriy etdi, bu foydalanuvchilarga postlarni shunchaki yoqtirishdan tashqari boshqa hissiy munosabat bildirish imkonini berdi. Endi foydalanuvchilar &laquo;sevgi&raquo;, &laquo;nafrat&raquo;, &laquo;kulgu&raquo;, &laquo;hayrat&raquo;, &laquo;qayg\u2018u&raquo; yoki &laquo;ajablanish&raquo; reaksiyalarini ham qo\u2018shishlari mumkin edi. Bu katta yangilik bo\u2018lmasa-da, Facebook hamon o\u2018zining asosiy funksiyalarini takomillashtirishga e\u2019tibor qaratayotganini ko\u2018rsatardi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">May oyida Facebook Instant Articles xizmatini ishga tushirdi, bu nashriyotlarga o\u2018z maqolalarining versiyalarini to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri Facebook\u2019da joylashtirishga imkon berdi. Bu o\u2018zgarish yuklash tezligini sezilarli darajada oshirdi, shu bilan birga nashriyotlarga reklama orqali daromad olish imkonini berdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iyul oyida e\u2019tiborga loyiq statistika ma\u2019lum bo\u2018ldi: dunyodagi internet foydalanuvchilarining yarmi Facebook\u2019dan foydalanmoqda edi. Bu iyun oyida yakunlangan uch oy uchun Facebook hisobotiga asoslangan bo\u2018lib, unda 1,49 milliard faol foydalanuvchi qayd etilgandi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2015-yildagi boshqa e\u2019tiborga molik o\u2018zgarishlar orasida Messenger\u2019da video qo\u2018ng\u2018iroqlarni joriy etish, tasdiqlangan mashxur shaxslari uchun Facebook Live\u2019ni ishga tushirish va 360 daraja video xizmatini taqdim etish bor edi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"393\" src=\"http:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a5-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3047\" srcset=\"https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a5-3.png 1024w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a5-3-300x115.png 300w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a5-3-768x295.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Soxta xabarlarni tozalash, ikkinchi qism<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2016-yil davomida, yolg\u2018on yangiliklar va firibgarlik holatlari Facebook uchun muammo bo\u2018lib qoldi. Shunga qaramay, kompaniya e\u2019tiborga loyiq statistikani e\u2019lon qildi: kuniga 1,5 milliard foydalanuvchi, 3 million reklama beruvchi va 2015-yilda 3,69 milliard dollar foyda ko\u2019rgandi. Bu kuchli ko\u2018rsatkichlar bilan bahslashish qiyin edi, ammo odamlar ijobiy jihatlarga e\u2019tibor qaratish o\u2018rniga, o\u2018z xronologiyalarida bahslasha boshladilar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iyun oyida Facebook o\u2018z algoritmiga jiddiy o\u2018zgartirish kiritdi, bu esa nashriyotlar va kompaniyalarning organik trafigiga ta\u2019sir ko\u2018rsatadigan dastlabki qadamlardan biri edi. Yangi algoritm foydalanuvchilarning yangiliklar lentasida do\u2018stlar va oila a\u2019zolarining postlariga ustuvorlik berdi. Bu o\u2018zgarish oilaviy bayram suratlarini ulashish uchun juda qulay, lekin yangilik tarqatuvchi tashkilotlar uchun unchalik foydali emas edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Biroq, avgust oyida Facebook nashriyotlarga yana bir algoritm o\u2018zgartirishini taklif qildi. Bu safar platforma qaysi xabarlar ma\u2019lumotli ekanligini aniqlay boshladi va keyin ularni foydalanuvchilarning qiziqishlariga qarab targ\u2018ib qilinardi. Bu harakat nashriyotlar uchun olg\u2018a qo\u2018yilgan qadam bo\u2018lsa-da, sifatli jurnalistika bilan shug\u2018ullanuvchilar soxta yangiliklar ommalashishda davom etayotganini ko\u2018rib, tushkunlikka tushgandi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shu o\u2018zgarishlar orasida Facebook tashkilotlar uchun mo\u2018ljallangan yangi Workplace platformasini taqdim etdi. U kompaniyalar uchun ichki ijtimoiy tarmoq vazifasini o\u2018tab, xodimlarga yanada samarali hamkorlik muhitida bir-birlari bilan muloqot qilish imkonini berdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sentabr oyida Facebook kompaniyalarning noto\u2018g\u2018ri ma\u2019lumotlarni e\u2019lon qilgani ma\u2019lum bo\u2018lgach, qiyin ahvolga tushib qoldi. Facebook video ko\u2018rishlar soni va foydalanuvchilar videolarni tomosha qilishga sarflagan vaqt miqdorini noto\u2018g\u2018ri hisoblagani uchun uzr so\u2018rashga majbur bo\u2018ldi. Ushbu munozara ayniqsa noqulay vaqtda yuz berdi, chunki kompaniya allaqachon o\u2018z platformasida noto\u2018g\u2018ri ma\u2019lumotlarni tarqatish bo\u2018yicha ayblovlarga duch kelayotgan edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yil oxiriga kelib, &laquo;soxta yangiliklar&raquo; atamasi suhbatlarda ustunlik qila boshladi. AQSH saylovlaridan so\u2018ng hamma joyda soxta yangiliklar muhokama qilindi, ko\u2018pchilik Facebook va Twitter kabi platformalarni noto\u2018g\u2018ri ma\u2019lumotlar tarqatishda aybladi, hatto bu holat saylovlarni Donald Tramp foydasiga o\u2018zgartirishda va AQShda hamda butun dunyoda siyosiy qutblanishning kuchayishida rol o\u2018ynagan bo\u2018lishi mumkinligi taxmin qilindi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tsukerberg bunga javoban Facebook saylovga ta\u2019sir ko\u2018rsatgan degan fikrni rad etdi. Haqiqat qanday bo\u2018lishidan qat\u2019i nazar, 2016-yilgi prezidentlik saylovlari arafasida soxta yangiliklar an\u2019anaviy ommaviy axborot vositalariga qaraganda ancha ko\u2018proq e\u2019tibor tortdi. Dekabr oyiga kelib, Facebook o\u2018z yondashuvini o\u2018zgartirib, jamoatchilik hisobotlariga ko\u2018proq e\u2019tibor qaratish rejalarini e\u2019lon qildi. Shuningdek, ular faktlarni tekshiruvchi tashkilotlar bilan hamkorlik qilishlarini va soxta yangiliklarni targ\u2018ib qiluvchi reklamalarga qarshi kurashish uchun o\u2018zlarining reklama siyosatini o\u2018zgartirishlarini ma\u2019lum qilishdi. Garchi hali sinov bosqichida bo\u2018lsa-da, bu harakat Facebook bir necha oylik salbiy shov-shuvlardan so\u2018ng obro\u2018siga putur yetganidan tashvishda ekanligini ko\u2018rsatdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bahslarga qaramay, Facebookning moliyaviy ko\u2018rsatkichlari barqaror bo\u2018lib qoldi. 2016-yilda kompaniya 10 milliard dollardan ortiq foyda (asosan reklamalardan) olganini ma\u2019lum qildi va har oy platformadan 1,86 milliard kishi foydalandi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"http:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a6-3-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3049\" srcset=\"https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a6-3-1024x683.png 1024w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a6-3-300x200.png 300w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a6-3-768x512.png 768w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a6-3-550x367.png 550w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a6-3.png 1200w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2017 yil aprelida Facebook yolg&#8217;on ma&#8217;lumotlarni tarqatish masalasiga yondashish uchun keng qamrovli reja tuzdi. Kompaniyaning yondashuvi uchta asosiy strategiyaga asoslanardi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Iqtisodiy rag&#8217;batlarni buzish, soxta hikoyalar va aldovlarga oid saytlar trafigini kamaytirish.<\/li>\n\n\n\n<li>Yangi mahsulotlarni ishlab chiqish, masalan, reytingni o&#8217;zgartirish, foydalanuvchilarni hisobot berish va faktlarni tekshirish bilan doimiy hamkorlik.<\/li>\n\n\n\n<li>Foydalanuvchilarga yaxshiroq qarorlar qabul qilishda yordam berish, Facebook Jurnalistika Loyihasi va soxta yangiliklarni aniqlashga yordam berish uchun global konsortsium tuzish.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yangilanishlar orasida Facebook Spaces ilovasi ishga tushdi. Ushbu VR ilovasi foydalanuvchilarga virtual muhitda do&#8217;stlari bilan muloqot qilish imkonini berdi. Ilova, o&#8217;sha yili chiqarilgan yanada immersiv 360\u00b0 foto va videolar asosida ishlab chiqilgan bo&#8217;lib, ular VR boshqaruv qurilmalari bilan ishlardi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shu bilan birga, Facebook foydalanuvchilar soni va moliyaviy ko&#8217;rsatkichlari davom etib rivojlandi. 2017 yilning birinchi choragida Facebook $3 milliarddan ortiq foyda keltirib, o&#8217;sha yilga nisbatan 76% o&#8217;sish ko&#8217;rsatdi. Iyun oyida kompaniya &nbsp;2 milliard foydalanuvchiga yetganini e&#8217;lon qildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kelgusi oylar davomida boshqa yangilanishlar ham amalga oshirildi. Facebook soxta yangiliklar va video clickbait&#8217;ga qarshi kurashish bo&#8217;yicha sa&#8217;y-harakatlarini davom ettirdi, yangiliklar lentalariga ba&#8217;zi dizayn o&#8217;zgarishlarini kiritdi va kliklar va taassurotlar hisobotlarini yaxshiladi. So&#8217;ngra, Facebook katta qadam tashladi: Kongressga bordi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2017-yil sentyabrida Facebook, Rossiyaning 2016 yilgi AQSh saylovlariga aralashganini tekshirayotgan Kongressga Internet Research Agencyga tegishli reklamalarning ma&#8217;lumotlarini taqdim etishini e&#8217;lon qildi. Ushbu Rossiya asosidagi tashkilot 2015 va 2017 yillar orasida taxminan 3,000 ta reklamani tarqatgan edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oktabr oyida Facebook ushbu reklamalar haqidagi batafsil ma&#8217;lumotni blog postida taqdim etdi. Kompaniya, reklamalarning 10 million AQSh fuqarolari tomonidan ko&#8217;rilganini, ulardan 3-5 millioni saylovdan oldin ko&#8217;rganini aniqladi. Ushbu reklamalar turli mavzularni qamrab oldi, jumladan, irq masalalari va qurol huquqlari.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Boshqa bir masala, har doimgidek, xurofotlar va ta&#8217;qiblar bo&#8217;ldi. Dekabr oyida Facebook bu muammoni hal qilish uchun yangi vositalarni taqdim etdi. Kompaniya istalmagan aloqalarni oldini olishda yanada faol bo&#8217;lishni va foydalanuvchilarga Messengerda xabar yuboruvchisini bloklamasdan suhbatlarni e&#8217;tiborsiz qoldirish imkonini berishni va&#8217;da qildi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"444\" src=\"http:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a7-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3051\" srcset=\"https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a7-3.png 1024w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a7-3-300x130.png 300w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a7-3-768x333.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Qiyinchiliklar davri<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Evropada, Facebook foydalanuvchilarning internet bo&#8217;ylab kuzatilishini oshkora qilmasdan amalga oshirayotganligi sababli, huquqiy harakatlarga duch keldi. Kompaniya foydalanuvchi kuzatuv bilan bog&#8217;liq qonunlarni buzganligi aniqlandi, bu esa platformaga qo&#8217;shimcha bosim o&#8217;tkazdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2018 yil fevralida Onavo haqida ham xavotirlar yuzaga keldi. Facebook 2013 yilda sotib olgan Onavo VPN vositasi foydalanuvchilarga internetni provayderlarining faoliyatini kuzatmasdan ko&#8217;rish imkonini berardi. Ammo Facebook Onavo&#8217;ni o&#8217;z ilovasida &laquo;Protect&raquo; menyusi ostida integratsiya qildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Muammo shundaki, Onavo faqat VPN sifatida ishlamaydi. U foydalanuvchilarning internetdagi faoliyatini va telefon foydalanishini to&#8217;liq ma&#8217;lumotlarini to&#8217;plab, Facebookga yuboradi. Masalan, u foydalanuvchilarning qaysi ilovalardan foydalanayotganini kuzatishi mumkin edi. Bu maxfiylikka katta xavf tug&#8217;dirdi va foydalanuvchilar tomonidan bunday ma&#8217;lumotlar to&#8217;planishi haqida norozilik bildirilgan edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Cambridge Analytica Skandali<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2018 yil 17 martida Facebookning obro&#8217;sini larzaga solgan katta bir voqea yuz berdi. The New York Times va The Guardian Facebook foydalanuvchilarining o&#8217;nlab millionlarining ma&#8217;lumotlari (87 million) &laquo;This Is Your Digital Life&raquo; deb nomlangan ilova orqali yig&#8217;ilganini xabar qilishdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ushbu ilovaga kirgan foydalanuvchilar faqat o&#8217;zlarining shaxsiy ma&#8217;lumotlarini emas, balki Facebook do&#8217;stlarining ma&#8217;lumotlarini ham o&#8217;z ichiga olgan edi. Ilovadan ko&#8217;proq odamlar foydalanishi bilan, bu juda katta miqdorda ma&#8217;lumot yig&#8217;ildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu amaliyot o&#8217;zi juda shubhali bo&#8217;lsa-da, uning yanada yomon tomoni shundaki, to&#8217;plangan ma&#8217;lumotlar siyosiy maqsadlarda ishlatilgan. Yig&#8217;ilgan ma&#8217;lumotlar Donald Trump va Ted Cruz kabi turli siyosiy kampaniyalarni qo&#8217;llab-quvvatlash uchun ishlatilgan. Shuningdek, u Brexit referendumida Vote Leave kampaniyasida ham ishlatilgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu oshkor qilish jamoatchilikda katta shok yaratdi va barcha nigohlar Facebook va siyosiy maslahat firmasi Cambridge Analyticaga qaratildi. Foydalanuvchilar g&#8217;azablangan edi. Shaxsiy ma&#8217;lumotlar bilan bog&#8217;liq yanada kuchliroq tartibga solish chaqiruvlari oshdi va ko&#8217;plab foydalanuvchilar Facebook hisoblarini o&#8217;chirish yo&#8217;llarini qidira boshladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cDelete Facebook\u201d (Facebookni o&#8217;chirish) so&#8217;zlariga qiziqishning ko&#8217;payishi, odamlarning o&#8217;z maxfiyliklari va shaxsiy ma&#8217;lumotlarining noto&#8217;g&#8217;ri ishlatilishiga bo&#8217;lgan xavotirini qanday darajada chuqur his qilganini ko&#8217;rsatdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"539\" src=\"http:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a8-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3053\" srcset=\"https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a8-3.png 1024w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a8-3-300x158.png 300w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a8-3-768x404.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Skandalning oqibatlari sababli, Facebook $70 milliard miqdorida bozor qiymatini yo&#8217;qotdi, reklama beruvchilar esa tobora ko&#8217;proq ehtiyotkorlik bilan yondashishga boshladilar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zuckerberg bu buzilish uchun jamoatchilikdan uzr so\u2018radi va Cambridge Analyticani vaqtincha to&#8217;xtatdi (1 may kuni faoliyatini to&#8217;xtatdi), shuningdek, ma&#8217;lumotlarni yig&#8217;ish bilan bog&#8217;liq muammolarni aniqlagan bir qator ilovalarni to&#8217;xtatildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Skandal rivojlanishda davom etdi, bu Zuckerbergning Kongress oldida guvohlik berishiga olib keldi. Bundan tashqari, Facebook Buyuk Britaniyaning Ma&#8217;lumotlar Komissari Idorasi tomonidan $663,000 miqdorida jarimaga tortildi. Kompaniya foydalanuvchilar va reklama beruvchilarga ishonchni qaytarishga qiynaldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Skandal ko\u2018plab odamlarning og\u2018zida yomon taasurot qoldirdi, ma&#8217;lumotlar maxfiyligi masalalari bo\u2018yicha xavotirlarni kuchaytirdi. Ushbu hodisa ijtimoiy tarmoqlar va ularning shaxsiy ma&#8217;lumotlarga kirish imkoniyatlariga bo&#8217;lgan odamlarning qarashlarida muhim burilish nuqtasi sifatida ko\u2018riladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Kuchli zarba<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2018 yil iyul oyining oxirida, Facebook yangi rekord o&#8217;rnatdi \u2014 ammo bu yaxshi rekord emas edi. 25 iyulda kompaniya 2018 yilning 2-chorak moliyaviy hisobotini e&#8217;lon qildi, unda daromad va global kunlik faol foydalanuvchilar soni bo&#8217;yicha rejalashtirilgan maqsadlarga yetilmaganligi ko&#8217;rsatilgan edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maxfiylik va ma&#8217;lumotlar bilan bog&#8217;liq skandallardan hali to&#8217;liq tiklanmagan Facebook, ushbu salbiy hisobot tufayli bozorda katta o&#8217;zgarishlarga sabab bo&#8217;ldi. Facebook AQSh fond birjasidagi tarixdagi eng katta bir kunlik bozor qiymati yo&#8217;qotishini boshidan kechirdi. Kompaniya qiymatining taxminan $119 milliardga kamayishi, Mark Zuckerbergning o&#8217;zi esa $15 milliard yo&#8217;qotganini anglatdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Katta yo&#8217;qotishlarga qaramay, hisobot ba&#8217;zi ijobiy tendentsiyalarni ko&#8217;rsatdi. Daromad 42%ga o&#8217;sdi, kunlik faol foydalanuvchilar soni esa 22 millionga ortdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Biroq, bir oy o&#8217;tib, Facebook yana bir xavfsizlik muammosiga duch keldi. 2018 yil sentyabrida, Facebook foydalanuvchilarning 50 million akkauntlarining xavfsizligi buzilganini va boshqalar ularning profilini egallash imkoniyatiga ega bo&#8217;lganligini oshkor qildi. Bir necha oy davomida maxfiylik masalalari muhokama qilinayotgan edi, bu buzilish platformaga bo&#8217;lgan jamoatchilik ishonchini yanada pasaytirdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"640\" src=\"http:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a9-3-1024x640.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3055\" srcset=\"https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a9-3-1024x640.png 1024w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a9-3-300x187.png 300w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a9-3-768x480.png 768w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a9-3.png 1429w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Facebook home<\/em><\/strong><\/em><\/strong><strong><em><strong><em><\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2018 yil oktabr oyining boshlarida, Facebook muhim bir mahsulot e&#8217;lon qildi: Portal. Portal va Portal+ video aloqa qurilmalari bo&#8217;lib, ularni uyda ishlatish uchun mo&#8217;ljallangan edi, foydalanuvchilarga video qo&#8217;ng&#8217;iroqlarni amalga oshirish imkonini berardi. Amazon Alexa ovozli yordamchisi bilan qurilmalar qo&#8217;l bilan ishlatishni talab qilmasdan, foydalanuvchilarni harakatlanish jarayonida kuzatib borish uchun mo&#8217;ljallangan edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tabiiyki, maxfiylik bilan bog&#8217;liq xavotirlar darhol yuzaga keldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rafa Camargo, o&#8217;sha paytda Portal boshlig&#8217;i bo&#8217;lib, BBCga bergan intervyusida, &laquo;maxfiylik boshdan-oyoq dizayn qilingan&raquo; deb ta&#8217;kidladi. Facebook shuningdek, qurilma qo&#8217;ng&#8217;iroqlarini yozib olmasliklarini, ammo end-to-end shifrlashdan foydalanmasliklarini ma&#8217;lum qildi, bu esa hukumatlar tomonidan qo&#8217;ng&#8217;iroqlarga kirishish imkonini berishi mumkin edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bundan tashqari, Facebook Portal orqali to&#8217;plangan ma&#8217;lumotlarni reklama maqsadida ishlatish mumkinligini tan oldi. Yil davomida yuzaga kelgan maxfiylik bilan bog&#8217;liq muammolar va skandallarni hisobga olgan holda, bu foydalanuvchilarga xavotirlarni bartaraf etishda yordam bermadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shunga qaramay, Portal qurilmalari 2018 yil noyabrida sotuvga chiqdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2018 yil oxiriga yaqinlashgan sari, Facebook yana bir qator muammolarga duch keldi, bu esa uning obro&#8217;sini yanada zaiflashishiga olib keldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Birinchidan, Facebook tomonidan George Sorosni tuhmat qilish uchun ishga yollangan PR firmasi bilan bog&#8217;liq katta bir ziddiyat yuzaga keldi. Definers Public Affairs ismli PR firmasi, Facebookning imijini yaxshilash uchun yollangan edi, ammo jurnalistlar, Definers Sorosni Facebookga qarshi harakatlarni tashkil etishda ayblaganini aniqlashdi. Bu kampaniya Soros Facebookni &laquo;jamiyat uchun xavf&raquo; deb ataganidan keyin boshlandi. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mark Zuckerberg va Sheryl Sandberg ning PR firmasi bilan aloqasi darajasi hali ham aniq emas. Zuckerberg hech qanday to&#8217;g&#8217;ridan-to&#8217;g&#8217;ri aloqasi yo&#8217;qligini rad etdi, Sandberg esa Definers bilan bog&#8217;liq ma&#8217;lumotlar &laquo;uning ish stolidan o&#8217;tgan bo&#8217;lishi mumkin&raquo; deb tan oldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yana bir maxfiylik skandali dekabr oyida yuzaga keldi. Tadqiqot shuni ko&#8217;rsatdiki, Facebook o&#8217;zining qoidalarini e&#8217;tiborsiz qoldirib, Netflix va Spotify kabi yirik mijozlarga foydalanuvchilarning shaxsiy xabarlarini o&#8217;qish va o&#8217;chirish huquqini berdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Facebook o&#8217;zining ba&#8217;zi katta mijozlariga foydalanuvchi ma&#8217;lumotlariga kirish huquqini berdi, bu kichik kompaniyalar uchun mavjud bo&#8217;lmagan edi. Bu kompaniyalar ma&#8217;lum bo&#8217;lishicha, qo&#8217;shimcha kirish imkoniyatlarini bilmagan bo&#8217;lsa-da, bu ochiqlik Facebookning obro&#8217;sini yanada puchga chiqardi va maxfiylikka bo&#8217;lgan xavotirlarni kuchaytirdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"http:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a10-1-1024x576.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3057\" srcset=\"https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a10-1-1024x576.png 1024w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a10-1-300x169.png 300w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a10-1-768x432.png 768w, https:\/\/pivot.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/\u0420\u0438\u0441\u0443\u043d\u043e\u043a10-1.png 1200w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Facebook &#8211; Kelajak Rejalari<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Facebookning Metaga brendini o&#8217;zgartirishi bilan kompaniya hozirda o&#8217;zini &laquo;metaversga birinchi o&#8217;rinda&raquo; deb taqdim etmoqda, deb aytgan Mark Zuckerberg. Ushbu o&#8217;zgarish shuni anglatadiki, kelajakda foydalanuvchilar boshqa Meta mahsulotlariga kirish uchun Facebook akkaunti talab qilinmasligi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zuckerberg shunday dedi: &laquo;Biz yangi sahifani ochayotganda, bizning shaxsiyatimiz haqida ko&#8217;p o&#8217;yladim. Facebook ijtimoiy tarmoq brendi sifatida juda mashhur, ammo u biz qilayotgan barcha ishlarni o&#8217;z ichiga olmaydi&raquo;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zuckerbergning fikricha, metavers internetning o&#8217;ziga aylanishi kerak, video (foto va matnli kontentdan rivojlangan)dan keyingi integratsiyalashgan virtual media evolyutsiyasining keyingi bosqichi sifatida. Ekranga qarash o&#8217;rniga, foydalanuvchilar to&#8217;liq virtual muhitalarga sho&#8217;ng&#8217;ish imkoniyatiga ega bo&#8217;lishadi. Zuckerbergning ta&#8217;kidlashicha, metaversning asosiy xususiyati &#8211; bu umumiy muhitda kuchli mavjudlik hissini uyg&#8217;otish qobiliyati bo&#8217;ladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zuckerberg ushbu yangi &laquo;ijtimoiy texnologiya&raquo; tarmog&#8217;ida xavfsizlik va maxfiylikni ustuvor qilib belgilashga va&#8217;da bergan bo&#8217;lsa-da, u foydalanuvchilarni, xususan Facebookni tark etayotgan yosh avlodlarni, metaversni qabul qilishga ishontira olish-olmasligi hali ma&#8217;lum emas. Ko&#8217;plab tanqidchilar yangi platforma Facebook duch kelgan muammolarni faqat boshqacha shaklda qayta yaratishini savol ostiga qo&#8217;yishmoqda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Zuhraxon Mansurova<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tsukerbergning dastlabki yillari Mark Tsukerberg o\u2018z faoliyatini juda yoshligidan boshlagan va dasturlashning ahamiyatini erta anglab yetgan. Otasi Edvard unga Atari BASIC dasturlashni o\u2018rgatdi. Tsukerbergning noyob iste\u2019dodi tez orada namoyon bo\u2018ldi. Atigi 11 yoshida ota-onasi unga ta\u2019lim berish uchun dasturiy ta\u2019minot ishlab chiquvchisi Devid Nyumanni yollashdi. &nbsp;Nyuman hozirgi kunda ham Tsukerbergni &laquo;mo\u2018jiza&raquo; deb ataydi. Bir necha [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3039,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_override_bookmark_settings":[],"jnews_paywall_metabox":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_podcast_option":[],"jnews_podcast_series":[],"footnotes":""},"categories":[122,182],"tags":[],"jnews-series":[],"class_list":["post-3087","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tadbirkorlar","category-brendlar-uz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3087"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3087\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3089,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3087\/revisions\/3089"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3039"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3087"},{"taxonomy":"jnews-series","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/jnews-series?post=3087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}