{"id":4013,"date":"2025-02-16T07:59:31","date_gmt":"2025-02-16T07:59:31","guid":{"rendered":"https:\/\/pivot.uz\/shaxsiy-malumotlarni-himoya-qilish-xavfsizlik-boyicha-qollanma\/"},"modified":"2025-02-16T08:34:33","modified_gmt":"2025-02-16T08:34:33","slug":"shaxsiy-malumotlarni-himoya-qilish-xavfsizlik-boyicha-qollanma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/shaxsiy-malumotlarni-himoya-qilish-xavfsizlik-boyicha-qollanma\/","title":{"rendered":"Shaxsiy ma\u2019lumotlarni himoya qilish: xavfsizlik bo\u2018yicha qo\u2018llanma"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bugungi kunda shaxsiy ma\u2019lumotlarni himoya qilish juda muhim, ayniqsa <strong>Qozog\u2018iston, O\u2018zbekiston, Qirg\u2018iziston, Tojikiston va Turkmaniston<\/strong> kabi Markaziy Osiyo davlatlarida. Mintaqada internet foydalanuvchilari sonining oshishi bilan <strong>kiberhujumlar va ma\u2019lumotlarning qo\u2018lga tushishi<\/strong> holatlari ham ko\u2018paymoqda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><a href=\"https:\/\/www.ptsecurity.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Positive Technologies<\/a><\/strong> ma\u2019lumotlariga ko\u2018ra, 2024-yilning ikkinchi choragida MDH davlatlariga, shu jumladan Markaziy Osiyo mamlakatlariga qilingan <strong>kiberhujumlar soni 2023-yilga nisbatan 2,6 baravar oshgan<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu holat shaxsiy ma\u2019lumotlarni himoya qilish zarurligini yana bir bor ko\u2018rsatmoqda. Ushbu qo\u2018llanmada <strong>eng keng tarqalgan kiberxavflar, Markaziy Osiyoda yuz bergan ma\u2019lumotlarning o\u2018g\u2018irlanishi holatlari<\/strong> va <strong>shaxsiy ma\u2019lumotlaringizni himoya qilish uchun eng yaxshi usullar<\/strong> haqida so\u2018z yuritamiz.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Shaxsiy ma\u2019lumotlarga tahdid soluvchi asosiy xavflar<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shaxsiy ma\u2019lumotlaringizni himoya qilish uchun avvalo <strong>qanday tahdidlar mavjudligini tushunish muhimdir<\/strong>. Quyida eng keng tarqalgan xavflar keltirilgan.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Fishing hujumlari<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fishing \u2013 bu kiberjinoyatchilar tomonidan maxfiy ma\u2019lumotlarni qo\u2018lga kiritish uchun ishlatiladigan <strong>aldov usuli<\/strong>. Ular ishonchli tashkilotlar nomidan soxta xabarlar jo\u2018natadi yoki qalbaki veb-saytlar yaratib, <strong>foydalanuvchilarni parollar yoki bank ma\u2019lumotlarini kiritishga undaydi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Zararli dasturlar va josuslik dasturlari<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Viruslar, troyanlar va josuslik dasturlari kabi zararli ilovalar qurilmalarga yashirin ravishda o\u2018rnatiladi va <strong>shaxsiy ma\u2019lumotlarni to\u2018playdi<\/strong>. Bunday dasturlar <strong>klaviaturada yozilgan ma\u2019lumotlarni qayd etishi, ekrandan skrinshot olishi yoki fayllarga kirishi<\/strong> mumkin.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. Ma\u2019lumotlarning qo\u2018lga tushishi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu holatda shaxsiy yoki maxfiy ma\u2019lumotlar <strong>boshqa shaxslarga nomaqbul tarzda yetib borishi<\/strong> mumkin. Bunga <strong>hakerlarning hujumlari, tizimdagi xatolar yoki xodimlarning qasddan qilgan harakatlari<\/strong> sabab bo\u2018lishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>4. Ijtimoiy muhandislik hujumlari<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu usulda kiberjinoyatchilar turli xil <strong>psixologik usullardan<\/strong> foydalanib, odamlarni shaxsiy ma\u2019lumotlarini oshkor qilishga majburlaydi. Masalan, ular <strong>bank xodimi, davlat idorasi vakili yoki texnik xizmat ko\u2018rsatuvchi sifatida o\u2018zini tanishtirib<\/strong>, maxfiy ma\u2019lumotlarni olishga harakat qiladi.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Shaxsiy ma\u2019lumotlarni himoya qilish bo\u2018yicha eng yaxshi usullar<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shaxsiy ma\u2019lumotlaringiz xavfsizligini ta\u2019minlash uchun quyidagi <strong>foydali maslahatlar<\/strong>ga amal qiling.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Kuchli parollardan foydalaning va parol menejerlaridan foydalaning<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Har bir akkaunt uchun <strong>turli va murakkab parollar<\/strong> yarating. Parollarni xavfsiz saqlash va boshqarish uchun quyidagi xizmatlardan foydalanish mumkin:<br><strong><a href=\"https:\/\/bitwarden.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bitwarden<\/a><\/strong> \u2013 bepul va ochiq kodli parol menejeri.<br><strong><a href=\"https:\/\/1password.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">1Password<\/a><\/strong> \u2013 ilg\u2018or xavfsizlik xususiyatlariga ega pullik parol menejeri.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Ikki bosqichli himoyani (2FA) yoqing<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mumkin bo\u2018lgan barcha akkauntlarda <strong>2FA funksiyasini yoqing<\/strong>. Bu qo\u2018shimcha xavfsizlik darajasini ta\u2019minlaydi, chunki tizimga kirish uchun <strong>qo\u2018shimcha tasdiqlash kodini<\/strong> kiritish talab etiladi.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. Dasturlarni doimiy yangilab borish<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Operatsion tizim va ilovalarning <strong>so\u2018nggi versiyalaridan foydalanish<\/strong> muhim, chunki har bir yangilanish mavjud bo\u2018lishi mumkin bo\u2018lgan <strong>xavfsizlik zaifliklarini bartaraf etadi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>4. Ommaviy Wi-Fi tarmoqlaridan ehtiyot bo\u2018ling<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jamoat Wi-Fi tarmoqlaridan foydalanganda <strong>maxfiy ma\u2019lumotlarni yubormaslik kerak<\/strong>. Agar bunday tarmoqlardan foydalanishga to\u2018g\u2018ri kelsa, ma\u2019lumotlaringizni himoya qilish uchun VPN xizmatlaridan foydalaning:<br><strong><a href=\"https:\/\/nordvpn.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">NordVPN<\/a><\/strong> \u2013 eng xavfsiz VPN xizmatlaridan biri.<br><strong><a href=\"https:\/\/protonvpn.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ProtonVPN<\/a><\/strong> \u2013 maxfiylikni ta\u2019minlashga yo\u2018naltirilgan VPN.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>5. Ijtimoiy tarmoqlarda shaxsiy ma\u2019lumotlarni cheklang<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Internetda shaxsiy ma\u2019lumotlarni ortiqcha oshkor qilishdan saqlaning. Jinoyatchilar bu ma\u2019lumotlardan <strong>ijtimoiy muhandislik hujumlari<\/strong> uchun foydalanishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>6. Ishonchli antivirus dasturlaridan foydalaning<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zararli dasturlar va kiberxavflardan himoya qilish uchun antivirus dasturlarini o\u2018rnatish tavsiya etiladi:<br><strong><a href=\"https:\/\/www.kaspersky.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Kaspersky<\/a><\/strong> \u2013 kuchli xavfsizlik tizimiga ega antivirus.<br><strong><a href=\"https:\/\/www.bitdefender.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bitdefender<\/a><\/strong> \u2013 yuqori aniqlikda ishlovchi xavfsizlik dasturi.<br><strong><a href=\"https:\/\/www.malwarebytes.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Malwarebytes<\/a><\/strong> \u2013 josuslik dasturlariga qarshi samarali himoya vositasi.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Foydali xavfsizlik vositalari<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Ma\u2019lumotlarning qo\u2018lga tushganini tekshirish xizmatlari<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shaxsiy ma\u2019lumotlaringiz buzilgan yoki o\u2018g\u2018irlangan bo\u2018lsa, quyidagi xizmatlar orqali tekshirishingiz mumkin:<br><strong><a href=\"https:\/\/haveibeenpwned.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Have I Been Pwned<\/a><\/strong> \u2013 dunyo bo\u2018ylab ishlatiladigan ma\u2019lumotlarning buzilganligini tekshiruvchi xizmat.<br><strong><a href=\"https:\/\/cert.gov.kz\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">CERT.kz<\/a><\/strong> \u2013 Qozog\u2018istonning kiberxavfsizlik markazi.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Xavfsiz elektron pochta xizmatlari<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shaxsiy maxfiylikni ta\u2019minlash uchun quyidagi <strong>shifrlangan pochta xizmatidan<\/strong> foydalanish mumkin:<br><strong><a href=\"https:\/\/proton.me\/mail\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ProtonMail<\/a><\/strong> \u2013 shifrlangan elektron pochta xizmati.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Xulosa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shaxsiy ma\u2019lumotlaringizni himoya qilish uchun quyidagilarga rioya qiling:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2714 Murakkab parollardan foydalaning va ularni maxsus dasturlarda saqlang.<br>\u2714 Ikki bosqichli himoyani yoqing.<br>\u2714 Maxfiy ma\u2019lumotlarni begonalarga bermang.<br>\u2714 Bank va boshqa muhim xizmatlar saytlari haqiqiyligini tekshiring.<br>\u2714 Ma\u2019lumotlaringiz buzilgan yoki o\u2018g\u2018irlanganligini doimiy kuzatib boring.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiberxavfsizlik qoidalariga rioya qilish orqali siz shaxsiy ma\u2019lumotlaringizni himoya qilishingiz mumkin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bugungi kunda shaxsiy ma\u2019lumotlarni himoya qilish juda muhim, ayniqsa Qozog\u2018iston, O\u2018zbekiston, Qirg\u2018iziston, Tojikiston va Turkmaniston kabi Markaziy Osiyo davlatlarida. Mintaqada internet foydalanuvchilari sonining oshishi bilan kiberhujumlar va ma\u2019lumotlarning qo\u2018lga tushishi holatlari ham ko\u2018paymoqda. Positive Technologies ma\u2019lumotlariga ko\u2018ra, 2024-yilning ikkinchi choragida MDH davlatlariga, shu jumladan Markaziy Osiyo mamlakatlariga qilingan kiberhujumlar soni 2023-yilga nisbatan 2,6 baravar oshgan. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4011,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_override_bookmark_settings":[],"jnews_paywall_metabox":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_podcast_option":[],"jnews_podcast_series":[],"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"jnews-series":[],"class_list":["post-4013","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hisobotlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4013","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4013"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4013\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4017,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4013\/revisions\/4017"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4011"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4013"},{"taxonomy":"jnews-series","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/jnews-series?post=4013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}