2018-yilda AQSh va Xitoy o\u2018rtasida boshlangan savdo mojarosi 2025-yilga kelib zamonaviy tarixdagi eng keskin iqtisodiy to\u2018qnashuvlardan biriga aylandi. Dastlab oddiy boj stavkalari oshirilishi bilan boshlangan jarayon bugun butun dunyo iqtisodiyotiga ta\u2019sir ko\u2018rsatadigan to\u2018laqonli iqtisodiy urushga aylandi.<\/p>\n\n\n\n
AQSh\u2013Xitoy savdo urushining ildizlari 2018-yil mart oyiga borib taqaladi. O\u2018sha paytda AQSh prezidenti Donald Tramp<\/strong> Xitoydan import qilinadigan mahsulotlarga boj solig\u2018i joriy qilgan edi. Tramp ma\u2019muriyati bu qarorni Xitoyning sanoat sirlarini o\u2018zlashtirishi, intellektual mulk huquqlarini buzishi va adolatsiz savdo amaliyotlari bilan izohlagan edi. Xitoy esa bunga javoban AQShdan keltiriladigan soya, avtomobil va samolyot kabi mahsulotlarga boj solig\u2018I qo\u2018lladi. <\/p>\n\n\n\n Bu \u201curush\u201d tezda avj oldi: 2018 va 2019-yillarda ikki tomon ham birin-ketin yangi boj to\u2018lovlarini joriy qilib bordi. 2020-yil yanvar oyida «Birinchi bosqich» kelishuvi orqali qisqa muddatli sulh e\u2019lon qilindi, unga ko\u2018ra Xitoy Amerika mahsulotlarini ko \u2018proq sotib olishga, ayrim savdo masalalarini isloh qilishga va\u2019da berdi. Biroq asosiysi \u2014 Xitoy kompaniyalariga subsidiyalar berilishi va kiberxavfsizlik masalalari hal etilmadi. <\/p>\n\n\n\n Yillar davomida bu ziddiyat ichdan davom etib keldi. Biroq, 2025-yilda mojaro yana avj oldi \u2014 bu safar ancha dramatik va keskin tus oldi. <\/p>\n\n\n\n 2025-yil aprel oyida AQSh va Xitoy o\u2018rtasidagi savdo mojarosi misli ko\u2018rilmagan darajada keskinlashdi. 2-aprel kuni Prezident Donald Tramp<\/strong> \u201cOzodlik kuni\u201dni e\u2019lon qilib, barcha import mahsulotlariga 10% umumiy boj solig\u2018ini joriy qildi va ayrim mamlakatlar uchun yanada yuqori stavkalarni belgiladi. Xitoy esa bunga javoban 10-aprel sanasidan boshlab amal qiladigan AQSh mahsulotlariga 34% boj solig\u2018i joriy qildi.<\/p>\n\n\n\n Vaziyat tezda yanada taranglashdi. 7-aprel kuni Prezident Tramp Xitoy o\u2018zining javob choralaridan voz kechmasa, Xitoydan import qilinadigan mahsulotlarga 50% qo\u2018shimcha boj solinishi bilan tahdid qildi. Xitoy bu talabni bajarmagach, 9-aprel kuni AQSh Xitoy mahsulotlariga boj stavkasini 104% ga oshirdi. 10-aprel kuni esa Oq Uy boj stavkasi 145% ga ko\u2018tarilganini rasman tasdiqladi.<\/p>\n\n\n\n Bunga javoban, 11-aprel kuni Xitoy barcha AQSh mahsulotlariga 125% boj solig\u2018i joriy qilinishini e\u2019lon qildi va bu qaror 12-aprel sanasidan kuchga kirdi. Ushbu choralar ikki davlat o\u2018rtasidagi taxminan 582 milliard dollarlik<\/strong> savdo hajmiga jiddiy zarar yetkazdi.<\/p>\n\n\n\n Mutaxassislar va biznes yetakchilari boj urushining kuchayishi global iqtisodiyotga salbiy ta\u2019sir ko\u2018rsatishi mumkinligidan xavotir bildirmoqda, jumladan, inflyatsiyaning oshishi, ta\u2019minot zanjirlarining uzilishi va iqtisodiy inqiroz xavfi kabi oqibatlar haqida ogohlantirishmoqda.<\/p>\n\n\n\n Bozorlarda keskin xavotir va cho\u2018chish hukm surdi. E\u2019lon qilingan qarorlardan atigi 48 soat o\u2018tib, S&P 500<\/strong> indeksi 2020-yildan buyon kuzatiladigan eng keskin ikki kunlik pasayishni boshdan kechirdi. Dow Jones Industrial Average<\/strong> esa 4 000 punktdan ko\u2018proqga qulab tushdi. Investorlar xavfsizroq aktivlarga o\u2018tishga harakat qilgan bir paytda, ayniqsa texnologiya va ishlab chiqarish sohalarida faoliyat yurutuvchi yirik Xitoy kompaniyalair aksiyalari keskin qadrsizlandi.<\/p>\n\n\n\n Amerika bizneslari uchun ham zarba og\u2018ir bo\u2018ldi. Masalan, AQShdagi ta\u2019lim o\u2018yinchoqlari ishlab chiqaruvchi Learning Resources<\/strong> kompaniyasi yangi bojxona qoidalarga ko\u2018ra yillik xarajatlari 2,3 million dollardan 100 million dollargacha oshishini<\/strong> ma\u2019lum qildi. Xitoy ishlab chiqarishiga tayangan ko\u2018plab kichik va o\u2018rta bizneslar esa endi omon qolish uchun kurashmoqda.<\/p>\n\n\n\n Iste\u2019molchilar uchun ham salbiy ta\u2019sir endi boshlanmoqda. Bojlarning oshishi elektronika, kiyim-kechak va oziq-ovqat kabi mahsulotlar narxining ko\u2018tarilishiga olib keladi. Iqtisodchilar hisob-kitoblariga ko\u2018ra, har bir AQSh xonadoni o\u2018z yillik xarajatlarining o\u2018rtacha 1 280 dollarga<\/strong> ko\u2018tarilishini kutmoqda.<\/p>\n\n\n\n BlackRock<\/strong> bosh direktori Lerri Fink<\/strong> bu agressiv tariflar tufayli AQSh iqtisodiyoti retsessiyaga yuz tutishi mumkinligini aytib, vaziyatni \u201ctasavvur qilganimdan ham og\u2018irroq\u201d deb ta\u2019kidladi.<\/p>\n\n\n\n AQSh\u2013Xitoy boj urushi faqat ikki tomonlama mojarogina emas \u2014 u butun dunyo savdo tizimini qayta shakllantirmoqda.<\/p>\n\n\n\n Xitoy bu vaziyatdan diplomatik jihatdan o\u2018z mavqeini mustahkamlash uchun foydalanmoqda. U Yevropa, Afrika va Global Janub mamlakatlari bilan savdo aloqalarini mustahkamlab, o\u2018zini Amerika protektsionizmiga qarshi erkin savdo himoyachisi sifatida ko\u2018rsat boshladi. Shu bilan birga, Xitoy texnologiya ishlab chiqarish uchun muhim bo\u2018lgan noyob yer minerallarining eksportiga nazoratni kuchaytirib, AQSh sanoatiga bosimni yanada oshirmoqda.<\/p>\n\n\n\n Xalqaro ta\u2019minot zanjirlari ham qayta tashkil etilishga majbur bo\u2018lmoqda. Ilgari Xitoy ishlab chiqarishiga tayanib kelgan kompaniyalar endi Janubi-Sharqiy Osiyo, Hindiston va hattoki o\u2018z mamlakatlarida ishlab chiqarishni qayta yo\u2018lga qo\u2018yish imkoniyatlarini izlamoqda. Biroq ta\u2019minot zanjirlarini qayta qurish qimmat, sekin va murakkab jarayon bo\u2018lib, bu butun dunyo bo\u2018ylab narxlarning yanada oshishiga olib kelishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n Global moliyaviy institutlar uzoq muddatli iqtisodiy pasayish xavfi haqida ogohlantirmoqda. Jahon banki hisob-kitobiga ko\u2018ra, boj urushi davom etsa, keyingi ikki yil ichida global YaIM (yalpi ichki mahsulot) 7% gacha kamayishi<\/strong> mumkin \u2014 bu esa jiddiy global inqiroz oqibatlariga olib keladi.<\/p>\n\n\n\n Aslida, boj urushi faqat savdo nomutanosibliklari haqida emas. Bu texnologik ustunlik, kelajak sanoatlari ustidan nazorat va siyosiy hukmronlik uchun kurashdir. AQSh va Xitoy bir-birini shunchaki raqib emas, balki tizimli dushman sifatida ko\u2018rmoqda. Boj stavkalari esa \u2014 texnologiyalarga taqiq, sanksiyalar va eksport nazorati kabi \u2014 global yetakchilik uchun kengroq iqtisodiy jangning bir vositasiga aylangan.<\/p>\n\n\n\n Bu shuni anglatadiki, hozirgi boj stavkalari bir kun kelib bekor qilingan taqdirda ham, ikki davlat o\u2018rtasidagi ziddiyatlar saqlanib qoladi. Endi kompaniyalar, investorlar va iste\u2019molchilar butun dunyo bo\u2018ylab yangi bir davrga kirib bormoqda: geosiyosiy xavf endi faqat orqa fonda emas \u2014 u har kunlik biznes qarorlarining ajralmas qismiga aylangan.<\/p>\n\n\n\n AQSh va Xitoy o\u2018rtasidagi boj stavkalarining keskin oshishi nafaqat siyosiy qarama-qarshilik, balki global iqtisodiyot uchun tarixiy burilish nuqtasini belgiladi. Yillar davomida faqat savdo amaliyotlari ustidagi nizodan boshlangan jarayon bugunga kelib, kundalik mahsulotlardan tortib global fond bozorlarigacha barcha sohalarga ta\u2019sir ko\u2018rsatadigan keng qamrovli iqtisodiy to\u2018qnashuvga aylandi.<\/p>\n\n\n\n Bu vaziyatning oqibatlar allaqachon sezilmoqda. Bojlarning oshishi import mahsulotlari narxining ko\u2018tarilishiga olib keldi. Narxlar ortgani sari, oddiy iste\u2019molchilar xarajatlarini qisqartirishga majbur bo\u2018lishdi. Bu esa turli sohalarda faollikning pasayishiga olib keladi. Ayniqsa, AQSh kabi iste\u2019molga tayanadigan mamlakatlarda iqtisodiy o\u2018sishning asosiy dvigateli bo\u2018lgan iste\u2019mol xarajatlarining qisqarishi global iqtisodiyotni chuqur inqiroz yoqasiga<\/strong> olib kelishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n Moliyaviy bozorlar ham bu jarayonga keskin reaksiya bildirmoqda. So\u2018nggi haftalarda S&P 500<\/strong> va Dow Jones Industrial Average<\/strong> indekslari katta pasayishlarga uchradi, bu esa investorlar orasida o\u2018sib borayotgan qo\u2018rquvni ko\u2018rsatdi. Korporativ daromadlarning kamayishi, kelajakdagi rejalarning qayta ko\u2018rib chiqilishi va global bozor beqarorligining ortishi 2025-yil davomida iqtisodiy muvozanatni izdan chiqarishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n Kutilgan daromadlar yo\u2018qolishidan tashqari, uzoq muddatli salbiy oqibatlar ham bo\u2018lishi mumkin. Bir vaqtlar qit\u2019alar bo\u2018ylab samarali ishlagan global ta\u2019minot zanjirlari katta xarajatlar evaziga qayta qurilmoqda. Kompaniyalar investitsiyalarni kamaytirishi, innovatsiyalar sekinlashishi va xalqaro hamkorliklar zaiflashishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n Eng asosiysi, bu savdo urushi dunyoqarashdagi katta o\u2018zgarishni ko\u2018rsatmoqda. Bir vaqtlar tovarlar, g\u2018oyalar va kapital chegaralarsiz erkin harakat qiladi, degan tasavvur bilan bog\u2018liq «oson globalizatsiya» davri yakuniga yetmoqda. Endi esa iqtisodiy millatchilik, raqobat va o\u2018sib borayotgan xatarlar bilan belgilangan yangi davr boshlanmoqda.<\/p>\n\n\n\n Agar taranglik hozirgi tezlikda davom etsa, ba\u2019zi mutaxassislar to\u2018liq hajmdagi global iqtisodiy inqiroz yuzaga kelishi<\/strong> mumkinligini ta\u2019kidlamoqda. Tarix shuni ko\u2018rsatadiki, yirik davlatlar o\u2018z bozorlarini yopib, savdoni qurol sifatida ishlata boshlaganda, moliyaviy inqiroz tezda tarqalishi mumkin. Bugungi voqealar nafaqat global savdo tizimini qayta shakllantiradi, balki dunyo iqtisodiyotining navbatdagi yirik pasayishini ham keltirib chiqaradi.<\/p>\n\n\n\n Endi global iqtisodiyot shunchaki o\u2018zgarishdan ko\u2018ra ko\u2018proq, yangi normaga \u2014 noaniqlik, pasayish va ehtimoliy inqirozlar zamoniga kirib kelmoqda.<\/p>\n\n\n\n Eslatma<\/strong>: Ushbu maqola dastlab 2025-yil 12-aprel<\/strong> holatiga asoslangan bo\u2018lib, o\u2018sha vaqtda Xitoy AQSh mahsulotlariga 125%<\/strong> boj solig\u2018i joriy qilgan, javoban esa AQSh Xitoy importlariga 145%<\/strong> boj stavkasini qo\u2018llagan edi.<\/p>\n\n\n\n Shundan beri bir qator muhim o\u2018zgarishlar yuz berdi:<\/p>\n\n\n\n Neft narxlari pasayishi:<\/strong> Iste\u2019mol mahsulotlariga ta\u2019siri:<\/strong> Texnologiya sohasida vaqtinchalik imtiyozlar:<\/strong> O\u2018sib borayotgan inqiroz xavfi:<\/strong> Biz global bozorlarga va oddiy iste\u2019molchilarga ta\u2019sir ko\u2018rsatayotgan ushbu tez o\u2018zgarayotgan voqealarni kuzatishda davom etamiz.<\/p>\n\n\n\n Tayyorladi: Navro\u2018zaxon Bo\u2018riyeva<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 2018-yilda AQSh va Xitoy o\u2018rtasida boshlangan savdo mojarosi 2025-yilga kelib zamonaviy tarixdagi eng keskin iqtisodiy to\u2018qnashuvlardan biriga aylandi. Dastlab oddiy boj stavkalari oshirilishi bilan boshlangan jarayon bugun butun dunyo iqtisodiyotiga ta\u2019sir ko\u2018rsatadigan to\u2018laqonli iqtisodiy urushga aylandi. Mojaro qanday boshlangan edi? AQSh\u2013Xitoy savdo urushining ildizlari 2018-yil mart oyiga borib taqaladi. O\u2018sha paytda AQSh prezidenti Donald Tramp Xitoydan […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5932,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_override_bookmark_settings":[],"jnews_paywall_metabox":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_podcast_option":[],"jnews_podcast_series":[],"footnotes":""},"categories":[197,121],"tags":[],"jnews-series":[],"class_list":["post-5931","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iqtisod","category-venchur-kapitali"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5931","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5931"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5931\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5934,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5931\/revisions\/5934"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5932"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5931"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5931"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5931"},{"taxonomy":"jnews-series","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/jnews-series?post=5931"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}2025-yilgi portlash: rekord darajadagi boj stavkalari<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n
Darhol yuzaga kelgan iqtisodiy oqibatlar<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n
Global oqibatlar<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n
Bu faqat savdo haqida emas<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n
Xulosa: Bojlar tomonidan shakllanayotgan yangi dunyo<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n
Brent nefti bir barreli $64.47 gacha tushdi, West Texas Intermediate (WTI) esa $61.23 gacha pasaydi, bu global talabning pasayishi haqidagi xavotirlarni aks ettiradi.<\/p>\n\n\n\n
AQSh 800 dollargacha bo\u2018lgan import<\/strong> uchun amal qilgan «de-minimis» qoidasini bekor qildi. 2-may<\/strong>dan boshlab fast fashion mahsulotlari (masalan, Shein<\/strong> va Temu<\/strong> mahsulotlari) uchun 30% boj yoki har bir mahsulot uchun 25 dollar<\/strong> boj olinadi. 1-iyun<\/strong>dan esa bu raqam 90% boj yoki 75 dollar<\/strong> bo\u2018ladi.<\/p>\n\n\n\n
AQSh smartfonlar, kompyuterlar va yarimo\u2018tkazgichlarga nisbatan boj stavkalarini vaqtincha 145%<\/strong> dan 20%<\/strong> ga tushirdi. Biroq, bir-ikki oy ichida yarimo\u2018tkazgichlarga xos yangi boj stavkalari joriy qilinishi kutilmoqda.<\/p>\n\n\n\n
Xalqaro valyuta jamg\u2018armasi (IMF) global iqtisodiy o\u2018sishni 2025 va 2026-yillarda 3,3%<\/strong> atrofida bo\u2018lishini bashorat qilmoqda, bu esa tarixiy o\u2018rtacha ko\u2018rsatkich 3,7%<\/strong> dan pastdir. JPMorgan<\/strong> va Deutsche Bank<\/strong> kabi yirik moliyaviy institutlar davom etayotgan boj urushlari AQShni retsessiyaga va global iqtisodiy pasayishga olib kelishi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda.<\/p>\n\n\n\n