{"id":6372,"date":"2025-05-01T04:22:53","date_gmt":"2025-05-01T04:22:53","guid":{"rendered":"https:\/\/pivot.uz\/?p=6372"},"modified":"2025-05-01T04:22:54","modified_gmt":"2025-05-01T04:22:54","slug":"theranos-silikon-vodiysini-larzaga-solgan-9-milliard-dollarlik-yolgon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/theranos-silikon-vodiysini-larzaga-solgan-9-milliard-dollarlik-yolgon\/","title":{"rendered":"Theranos: Silikon vodiysini larzaga solgan 9 milliard dollarlik yolg\u2018on"},"content":{"rendered":"\n

2003-yilda Stenford universitetidan o\u2018qishni tashlagan 19 yoshli Elizabet Xolms sog\u2018liqni saqlash sohasini inqilobiy o\u2018zgartirish orzusi bilan chiqdi. U Theranos<\/strong> kompaniyasiga asos soldi \u2014 bu kompaniya atigi bir necha tomchi qon yordamida yuzlab tibbiy testlarni tez, arzon va og\u2018riqsiz o\u2018tkazishni va\u2019da qilardi.<\/p>\n\n\n\n

Bu orzu butun dunyo tasavvurini o\u2018ziga jalb qildi. Investorlar loyihani moliyalashtirish uchun navbatga turdi. Siyosatchilar va nufuzli shaxslar kompaniya boshqaruviga qo\u2018shildi. Eng yuqori cho\u2018qqisida Theranos\u2019ning qiymati 9 milliard dollar<\/strong>ga yetdi, Elizabet Xolms navbatdagi Stiv Jobs sifatida madh etildi.<\/p>\n\n\n\n

Ammo sahna ortiga qaralsa hammasi bir yolg\u2018onga qurilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

Katta va\u2019da<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Xolms investorlar, shifokorlar va jamoatchilikka Theranos inqilobiy qurilma \u2014 Edison mashinasini<\/strong> yaratganini e\u2019lon qildi. U bu qurilma atigi barmoq uchidan olingan kichik namunadan yuzlab qon testlarini o\u2018tkaza olishini da\u2019vo qildi. Unga ko\u2018ra, endi odatdagi qon tahlillari, katta ignalar va uzoq kutishlar o\u2018tmish bo\u2018lardi.<\/p>\n\n\n\n

Bu g\u2018oya sodda, hayajonli va izchil o\u2018zgarishni va\u2019da qilardi. Silikon vodiysi aynan shunday hikoyalarni yaxshi ko\u2018radi. Xolms bemorlarni davolash, sog\u2018liqni saqlashni demokratlashtirish va inson hayotini saqlab qolish haqida ehtiros bilan gapirdi. OAV uni kelajakni ko\u2018ra oladigan shaxs sifatida maqtadi. U Forbes, Fortune va Time<\/strong> jurnallari muqovalarida ko\u2018rindi.<\/p>\n\n\n\n

Rupert Merdok<\/strong>, Walmart egasi Uoltonlar oilasi va boshqa mashhur investorlar Theranos\u2019ga yuzlab million dollar sarmoya kiritdi.<\/p>\n\n\n\n

Ammo Theranos\u2019ni daxlsiz ko\u2018rsatgan narsa faqat pul emas edi. Uning direktorlar kengashida Amerikadagi eng nufuzli shaxslar to\u2018plangandi. Boshqaruvda sobiq AQSh davlat kotiblari Jorj Shults va Genri Kissinger, sobiq mudofaa vaziri Jeyms Mattis, sobiq senator Sem Nunn va Wells Fargo bankining sobiq bosh direktori Richard Kovachevich<\/strong> bor edi.<\/p>\n\n\n\n

Ularning ko\u2018pchiligi siyosiy va harbiy tajribaga ega bo\u2018lsa-da, tibbiyot yoki laboratoriya fanlarida deyarli tajribaga ega emas edi. Xolms ularning obro\u2018sidan foydalanib, Theranos\u2019ning ishonchliligini oshirdi. Ko\u2018plab kuzatuvchilar uchun bunday kuchli shaxslar atrofida bo\u2018lgan kompaniya biror sirni yashirishi imkonsizdek ko\u2018rindi.<\/p>\n\n\n\n

Xolmsning ta\u2019siri hatto davlat darajasiga ham yetdi. 2015-yilda u prezident Barak Obama<\/strong> tashabbusi bilan sog\u2018liqni saqlashdagi innovatsiyalarni e\u2019tirof etish uchun tashkil etilgan \u201cChampions of Change<\/strong>\u201d dasturiga taklif qilindi. O\u2018sha yili vitse-prezident Jo Bayden<\/strong> Theranos laboratoriyasiga tashrif buyurdi va kompaniyaning ilg\u2018or texnologiyasini omma oldida maqtadi \u2014 o\u2018zi bilmagan holda aslida ishlamayotgan tizimga qo\u2018shimcha ishonch berdi.<\/p>\n\n\n\n

O\u2018zining qonuniy ko\u2018rinishini yanada mustahkamlash uchun Theranos rasmiy sertifikatlarga ega bo\u2018ldi. Kaliforniyadagi Nyark shahridagi bosh laboratoriyasi CLIA sertifikati<\/strong> oldi. Bu AQShda tibbiy testlarni qonuniy ravishda o\u2018tkazish uchun zarur bo\u2018lgan federal tasdiqdir.<\/p>\n\n\n\n

Theranos vakillari Arizona qonunchilarini ishontirib shifokor tavsiyasisiz qon tahlili olishga ruxsat oldi, natijada ularning to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri iste\u2019molchiga xizmat ko\u2018rsatish doirasini kengaytirildi. Bu esa ularning modelini ham inqilobiy, ham foydalanuvchiga qulayroq ko\u2018rsatdi.<\/p>\n\n\n\n

Walgreens o\u2018z do\u2018konlarida o\u2018nlab \u201cTheranos Wellness Center\u201d<\/strong> markazlarini ochdi.<\/p>\n\n\n\n

Porloq sarlavhalar, mashhurlar maqtovi va siyosiy e\u2019tirof bilan Theranos yengilmaydigandek ko\u2018rinardi. Ammo yuzaki ko\u2018rinish ortidagi voqelik butunlay boshqacha edi.<\/p>\n\n\n\n

Qorong\u2018i haqiqat<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Yagona muammo nimada edi? Texnologiya ishlamasdi.<\/p>\n\n\n\n

Yopiq eshiklar ortida Theranos xodimlari Edison mashinalari juda noto\u2018g\u2018ri natijalar<\/strong> berayotganini bilishardi. Aslida kompaniya ko\u2018plab testlarni yashirincha Siemens\u2019ning an\u2019anaviy qon tahlil qurilmalari yordamida o\u2018tkazardi. O\u2018zlari esa bu qurilmalarni eskirgan va keraksiz deb da\u2019vo qilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

Yana ham yomoni, bemorlar noto\u2018g\u2018ri tahlil natijalari<\/strong> olar, bu esa sog\u2018lig\u2018iga jiddiy xavf tug\u2018dirishi mumkin edi. Ba\u2019zi bemorlarga xato ravishda saraton yoki OIV kabi kasalliklar tashxisi qo\u2018yildi, boshqalar esa sog\u2018lom deb aldanib, aslida kasalligidan bexabar qoldi.<\/p>\n\n\n\n

Theranos rahbariyati muammolar haqida ochiq gapirish o\u2018rniga haqiqatni yashirdi. Xodimlar bir-biridan ajratildi, ularning barchasi qat\u2019iy maxfiylik shartnomalarini imzolashga majbur qilindi, ortiqcha savol berganlarga tahdid qilindi.<\/p>\n\n\n\n

Ommaviy sahnada esa Xolms tabassum qilishda, dunyoni o\u2018zgartirish haqida gapirishda va yanada ko\u2018proq mablag\u2018 jalb qilishda davom etdi.<\/p>\n\n\n\n

Qulash<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n

2015-yil oktabrida soxta tizim qulashni boshladi. The Wall Street Journal jurnalisti Jon Karriru <\/strong>shov-shuvli tergov maqolasini chop etdi va unda Theranos texnologiyasi reklama qilinganidek ishlamasligi fosh qilindi. Bu voqea domino effektini keltirib chiqardi:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • 2016-yilda AQSh sog\u2018liqni saqlash federal nazoratchilari Elizabet Xolmsni ikki yil davomida laboratoriya egasi yoki rahbari bo\u2018lishini<\/strong>\u00a0man qildi.<\/li>\n\n\n\n
  • Theranos\u2019ning yirik hamkori Walgreens kompaniyasi ular bilan aloqani uzdi va do\u2018konlardagi Theranos Wellness markazlarini yopdi.<\/li>\n\n\n\n
  • Medicare va Medicaid xizmatlari markazi (CMS) Theranos\u2019ning Kaliforniyadagi laboratoriya litsenziyasini bekor qildi va og\u2018ir sanksiyalar joriy etdi.<\/li>\n\n\n\n
  • Investorlar, bemorlar va biznes hamkorlari Theranos\u2019ga qarshi firibgarlik va aldov bo\u2018yicha ko\u2018plab da\u2019volarni topshira boshladi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    2017-yilga kelib, Theranos bir nechta jinoyat tergovlari<\/strong> ostida qoldi. Xolms AQSh Qimmatli qog\u2018ozlar va birjalar komissiyasi (SEC) bilan fuqarolik firibgarlik ayblovlarini kelishib hal qildi. Jarima to\u2018lash, millionlab aksiyalarni qaytarish va kompaniyani nazorat qilishdan voz kechishga rozi bo\u2018ldi, lekin o\u2018sha paytda aybini tan olmadi.<\/p>\n\n\n\n

    Nihoyat, 2018-yilda federal prokurorlar Elizabet Xolms va Theranos\u2019ning sobiq prezidenti Sanni Balvanini firibgarlik va firib uyushtirish uchun fitna tuzganlik ayblovlarini qo\u2018ydi.<\/strong> Theranos o\u2018sha yil rasmiy ravishda yopildi. Bu Silikon vodiysi tarixidagi eng yirik qulash edi.<\/p>\n\n\n\n

    2022-yilda Elizabet Xolms investorlarni aldashda aybdor deb topildi va 11 yildan ortiq qamoq jazosiga hukm qilindi<\/strong>. Balvani esa undan ham uzoqroq muddatga ozodlikdan mahrum qilindi.<\/p>\n\n\n\n

    Theranos saboqlari<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n

    Theranos hikoyasi faqatgina bir asoschining yolg\u2018onlari haqida emas \u2014 bu startap olamida haqiqatni shov-shuv bilan almashtirganda nima sodir bo\u2018lishi mumkinligi haqida ogohlantirishdir.<\/p>\n\n\n\n

    Investorlar chiroyli hikoyaga ishonishdi, lekin dalil talab qilmadi. Regulyatorlar voqealarning ortidan quvib yetolmadi. OAV esa voqeani chuqur tekshirmasdan, uni madh etishga oshiqdi.<\/p>\n\n\n\n

    Innovatsiya muhim, lekin ishonch, ochiqlik va dalillar undan ham muhimroqdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Tayyorladi: Navro\u2018zaxon Bo\u2018riyeva<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    2003-yilda Stenford universitetidan o\u2018qishni tashlagan 19 yoshli Elizabet Xolms sog\u2018liqni saqlash sohasini inqilobiy o\u2018zgartirish orzusi bilan chiqdi. U Theranos kompaniyasiga asos soldi \u2014 bu kompaniya atigi bir necha tomchi qon yordamida yuzlab tibbiy testlarni tez, arzon va og\u2018riqsiz o\u2018tkazishni va\u2019da qilardi. Bu orzu butun dunyo tasavvurini o\u2018ziga jalb qildi. Investorlar loyihani moliyalashtirish uchun navbatga turdi. Siyosatchilar […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6373,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_override_bookmark_settings":[],"jnews_paywall_metabox":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_podcast_option":[],"jnews_podcast_series":[],"footnotes":""},"categories":[116],"tags":[],"jnews-series":[],"class_list":["post-6372","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-startaplar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6372","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6372"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6372\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6375,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6372\/revisions\/6375"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6373"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6372"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6372"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6372"},{"taxonomy":"jnews-series","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/jnews-series?post=6372"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}