{"id":7065,"date":"2025-05-29T04:42:51","date_gmt":"2025-05-29T04:42:51","guid":{"rendered":"https:\/\/pivot.uz\/?p=7065"},"modified":"2025-05-29T04:48:09","modified_gmt":"2025-05-29T04:48:09","slug":"dunyoni-chuv-tushirgan-mit-bitiruvchisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/dunyoni-chuv-tushirgan-mit-bitiruvchisi\/","title":{"rendered":"Dunyoni chuv tushirgan MIT bitiruvchisi"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Atigi ikki yil muqaddam, <strong>Sam Bankman-Fried <\/strong>(SBF sifatida tanilgan) kripto olamining porloq yulduzi, texnologiya va xayriya sohalarini birlashtirgan \u201coltin bola\u201d sifatida e\u2019tirof etilar edi. MIT bitiruvchisi bo\u2018lgan Sam FTX va Alameda Research kompaniyalarini barpo etib, tez orada butun dunyodagi eng taniqli kiripto tadbirkorlaridan biriga aylangandi. U jurnal muqovalaridan joy oldi, siyosiy kompaniyalarga millionlab ajratdi, jamiyat oldida o\u2018zini sahiy texnoxayriyachi sifatida ko\u2018rsatdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bugunga kelib esa, u panjara ortida \u2014 <strong>AQSh tarixidagi eng yirik moliyaviy firibgarliklardan birini <\/strong>rejalashtirganlik uchun 25 yilga qamalgan.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Milliard dollarlik kripto imperiyasi<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1992-yilda ikki nafar Stenford huquq professorlari oilasida tug\u2018ilgan Sam Bankman-Friedning yuksalishi chaqmoqdek tez kechdi. U MIT universitetini fizika yo\u2018nalishida tamomlagach, qisqa muddat <strong>Jane Street Capital<\/strong>da ishladi va 2017-yilda <strong>Alameda Research <\/strong>treyding firmasi, 2019-yilda esa <strong>FTX<\/strong>&nbsp;kripto birjasiga asos soldi. Uning treyding firmasi va kripto birjasi bir-biriga juda bog\u2018langan edi, lekin bu bog\u2018liqlik darajasi aksariyat investorlar va regulyatorlar uchun noma\u2019lum edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">FTX qisqa vaqt ichida dunyodagi eng yirik kripto platformalardan biriga aylandi. Eng yuqori baholanishida kompaniya <strong>$32 milliardga<\/strong>&nbsp;teng edi va <em>Sequoia Capital hamda SoftBank<\/em>&nbsp;kabi yirik investorlar tomonidan qo\u2018llab-quvvatlangan. SBF esa har yerdan chiqardi \u2014 Kongressda guvohlik berar, etika va samarali xayriyachilik haqida intervyular berar, va boyligini butunlay xayriya qilishga va\u2019da berar edi.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Firibgarlik, qulash va qo\u2018lga olinish<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2022-yil noyabr oyida FTX imperiyasidagi yoriqlar ko\u2018rina boshladi. Yashirin moliyaviy hujjatlar sizib chiqishi Alameda kompaniyasining aktivlari milliardlab dollarga teng FTT tokenlari (FTX tomonidan chiqarilgan) ekanini ochiqladi \u2014 bu esa moliyaviy barqarorlikka shubha uyg\u2018otdi. Mijozlar ommaviy ravishda pullarini yechib olishga urinarkan, haqiqat ayon bo\u2018ldi: FTXda bu pullar yo\u2018q edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2018tkazilgan tergovlar shuni ko\u2018rsatdiki, mijozlarning depozitlari noqonuniy tarzda ishlatilgan \u2014 Alameda\u2019ning xavfli treydinglari va qarzlarini yopish uchun yo\u2018naltirilgan. 2022-yil dekabrda SBF <strong>Bagam orollarida<\/strong>&nbsp;hibsga olinib, AQShga ekstraditsiya qilindi. Unga nisbatan firibgarlik, qimmatli qog\u2018ozlar va tovarlar bilan aldov, pul yuvish va jinoiy til biriktirish bo\u2018yicha jiddiy ayblovlar qo\u2018yildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2023-yil noyabrida u <strong>yettita modda<\/strong>&nbsp;bo\u2018yicha aybdor deb topildi. 2024-yil mart oyida esa 25 yil federal qamoq jazosiga hukm qilindi va <strong>$11 milliarddan ortiq boyligini<\/strong>&nbsp;musodara qilish buyrug\u2018i chiqarildi.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Caroline Ellison: asosiy guvoh va sobiq qizi<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sud jarayonidagi asosiy shaxslardan biri bu <strong>Caroline Ellison<\/strong>&nbsp;edi \u2014 Alameda kompaniyasining sobiq bosh direktori va SBFning sobiq qizi. U o\u2018z aybini tan oldi va prokuratura bilan hamkorlik qildi, Bankman-Friedga qarshi halokatli guvohlik berdi. 2024-yil sentabr oyida u <strong>2 yil qamoq <\/strong>jazosiga hukm qilindi, yaxshi xulqi evaziga esa 2026-yilda muddatidan oldin ozodlikka chiqishi kutilmoqda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ellisonning guvohligi orqali fosh bo\u2018ldiki, Alameda FTX mijozlarining pullaridan xavfli savdolar qilish, qarzlarni yopish va yo\u2018qotishlarni qoplash uchun foydalangan, va bu hammasi SBFning roziligi bilan amalga oshirilgan.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Panjaralar orqasidagi hayot<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hozirda Sam Bankman-Fried<strong>&nbsp;Kaliforniyadagi FCI Terminal Island<\/strong>&nbsp;nomli past xavfsizlik darajasiga ega qamoqxonada saqlanmoqda. Dastlab unga 25 yil qamoq jazosi tayinlangan bo\u2018lsa-da, Business Insider xabariga ko\u2018ra, u reabilitatsiya dasturlarida faol ishtirok etgani va yaxshi xulq-atvori tufayli uning ozodlikka chiqish sanasi 2044-yil 14-dekabrga \u2014<strong>&nbsp;to\u2018rt yil oldinga surilgan<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>FTX qulashi kripto olamini fosh qildi<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">FTX mojarosi butun kripto sanoatini larzaga soldi. Bu voqea yirik mablag\u2018lar, katta nomlar va shov-shuvli marketing ortida qanday xavfli moliyaviy manipulyatsiyalar yashiringanini ko\u2018rsatdi. Ayniqsa, asoschining karizmasi, texnologik jargon va sun\u2019iy brending qanday qilib investorlar va regulyatorlarni chalg\u2018itganini yaqqol ochib berdi. FTX\u2019ga milliardlab dollar sarflagan yirik fondlar hech qanday chuqur audit yoki tahlil qilmagan, regulyatorlar esa muammo yuzaga chiqqachgina harakatga tushgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu mojaro hali to\u2018liq yakuniga yetgani yo\u2018q. Ammo bugun u nafaqat kriptovalyutalar, balki cheklanmagan ambitsiyalar, yetarli regulyatsiya bo\u2018lmagani va shaxsga sig\u2018inishning xavfli oqibatlari haqida ogohlantiruvchi dars bo\u2018lib qolmoqda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tayyorladi: Navro\u2018zaxon Bo\u2018riyeva<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Atigi ikki yil muqaddam, Sam Bankman-Fried (SBF sifatida tanilgan) kripto olamining porloq yulduzi, texnologiya va xayriya sohalarini birlashtirgan \u201coltin bola\u201d sifatida e\u2019tirof etilar edi. MIT bitiruvchisi bo\u2018lgan Sam FTX va Alameda Research kompaniyalarini barpo etib, tez orada butun dunyodagi eng taniqli kiripto tadbirkorlaridan biriga aylangandi. U jurnal muqovalaridan joy oldi, siyosiy kompaniyalarga millionlab ajratdi, jamiyat [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7066,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_override_bookmark_settings":[],"jnews_paywall_metabox":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_podcast_option":[],"jnews_podcast_series":[],"footnotes":""},"categories":[122],"tags":[],"jnews-series":[],"class_list":["post-7065","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tadbirkorlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7065"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7068,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7065\/revisions\/7068"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7065"},{"taxonomy":"jnews-series","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/jnews-series?post=7065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}