{"id":7239,"date":"2025-06-04T04:15:57","date_gmt":"2025-06-04T04:15:57","guid":{"rendered":"https:\/\/pivot.uz\/?p=7239"},"modified":"2025-06-04T04:16:02","modified_gmt":"2025-06-04T04:16:02","slug":"stanford-mojarosi-tarixdagi-eng-yirik-moliyaviy-firibgarliklardan-biri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/stanford-mojarosi-tarixdagi-eng-yirik-moliyaviy-firibgarliklardan-biri\/","title":{"rendered":"Stanford mojarosi: tarixdagi eng yirik moliyaviy firibgarliklardan biri"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Allen Stanford \u2013 Texasda tug\u2018ilgan, o\u2018z mehnati bilan boylik orttirgan, moliyaviy imperiya barpo qilgan global orzular sari intilgan milliarder sifatida ko\u2018rilardi. Bankir xalqaro moliyachi darajasiga ko\u2018tarilib, Karib dengizi orollarida ofshor moliyaviy imperiyasini, hashamatli kriket turnirlarini va siyosiy ta\u2019sir doirasini yaratdi. Ammo bu porloq obraz ortida tarixdagi eng yirik \u2013 8milliard dollarlik <strong>Ponzi sxemalaridan biri<\/strong>&nbsp;yashiringan edi. U fosh etilgach, bu firibgarlik moliya bozorlari va sport olamiga katta zarba berdi.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ko\u2018chmas mulkdan boylik sari<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1950-yilda Texas shtatining Mexia shahrida tug\u2018ilgan Robert Allen Stanford Amerika orzusiga yetishmoqchi edi. U Baylor universitetida moliya yo\u2018nalishida tahsil oldi va dastlab sport zali ochib, tadbirkorlikni sinab ko\u2018rdi \u2014 bu loyiha ko\u2018pga bormadi. Ammo 1980-yillardagi Texas neft inqirozi davrida u o\u2018z omadini ko\u2018chmas mulkdan topdi \u2014 arzonlashgan mulklarni sotib olib, ularni foyda bilan sotish orqali boylik yig\u2018di. Bu muvaffaqiyat unga bank sohasiga kirishish uchun kapital va ishonch berdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1985-yilda u Karib dengizidagi kichik hudud \u2014 <strong>Montserrat<\/strong>&nbsp;orolida <strong>Guardian International Bank<\/strong>\u2019ni tashkil etdi. Keyinroq bu faoliyatni <strong>Antigua<\/strong>&nbsp;oroliga ko\u2018chirib, bank nomini <strong>Stanford International Bank<\/strong>&nbsp;deb o\u2018zgartirdi. Aynan shu sharqiy Karib sohillarida Stanford o\u2018zining moliyaviy \u201ckartochkalar uyi\u201dni qurdi.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ponzi sxemasining qurilishi<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stanfordning banki yuqori foizli depozit sertifikatlarini taklif qilib, minglab investorlarni jalb qildi. U $50 milliarddan ortiq aktivlarni boshqarayotganini ko\u2018rsatdi, lekin bu yolg\u2018on edi \u2013 investorlarning daromadlari yangi kelganlarning pullaridan to\u2018lanayotgan klassik Ponzi sxemasi edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2009-yilda AQShning Qimmatli qog\u2018ozlar va birjalar bo\u2018yicha komissiyasi (SEC) olib borgan tergov shuni fosh qildiki, Stanford mijozlar pullarini va\u2019da qilinganidek investitsiya qilmagan. Aksincha, u bu mablag\u2018lardan <strong>hashamatli hayotni moliyalash<\/strong>&nbsp;uchun foydalangan \u2014 xususan, shaxsiy samolyotlar, yaxtalar, va yirik siyosiy xayriyalarni o\u2018z ichiga olgan sarf-xarajatlar uchun.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Qo\u2018lga olinishi, sud va hukm<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2009-yil iyun oyida Allen Stanford hibsga olinib, 14 moddada ayblandi \u2014 ularga simli firibgarlik, pochta orqali firibgarlik, til biriktirish va tergovga xalaqit berish kabi jinoyatlar kirardi. Prokurorlar uni yigirma yil davomida <strong>7 milliard dollardan ortiq mablag\u2018ni o\u2018zlashtirganlikda<\/strong>&nbsp;ayblashdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2012-yilda Stanford 13 moddada aybdor deb topildi va <strong>110 yilga <\/strong>ozodlikdan mahrum etildi. Shuningdek, unga qariyb <strong>6 milliard dollarlik <\/strong>aktivlarni davlat foydasiga musodara qilish buyurildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bugungi kunda u jazoni Florida shtatidagi <strong>Coleman federal qamoqxonasida<\/strong>&nbsp;o\u2018tayapti.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Sport olamidagi shov-shuv<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Allen Stanfordning eng g\u2018alati va ko\u2018zga ko\u2018rinarli tashabbuslaridan biri \u2014 <strong>kriketga sarmoya kiritishi<\/strong>&nbsp;edi. Antigua orolida, u mashhur shaxsga aylangan joyda, u <strong>Stanford 20\/20 turniri<\/strong>ni tashkil etdi va g\u2018oliblarga misli ko\u2018rilmagan mukofotlar va\u2019da qildi. 2008-yilda u Angliya va Karib yulduzlar jamoasi o\u2018rtasidagi bir martalik o\u2018yin uchun <strong>20 million dollarlik sovrin<\/strong>&nbsp;ajratdi \u2014 bu o\u2018sha davrda kriket tarixidagi eng qimmat o\u2018yin edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uning bu faoliyati uchun Antiguan hukumati tomonidan <strong>riddor (ser)<\/strong>&nbsp;unvoni berilgan edi, ammo keyinchalik sudlanganidan so\u2018ng bu unvon undan olib qo\u2018yildi. Stanfordning keskin yuksalishi va birdan qulash holati kriket olamida og\u2018riqli iz qoldirdi \u2014 turnir yopildi, mukofot pullari muzlatildi, va sportchilar umid bilan kutgan yutuqlari birdan yo\u2018qoldi.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Jabrlanuvchilarga yetgan og\u2018ir zarba<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stanfordning firibgarligi <strong>18 mingga yaqin investor<\/strong>ga zarar yetkazdi. Ularning aksariyati \u2014 nafaqaga chiqqan, umr bo\u2018yi jamg\u2018arib kelgan mablag\u2018larini ishonchli va yaxshi boshqarilayotgan bank deb o\u2018ylab, Stanfordga topshirgan odamlardan iborat edi. Jabrlanuvchilar orasida sportchilar, mashhurlar va oddiy fuqarolar ham bor edi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sud jarayonlari orqali ba\u2019zi mablag\u2018lar qaytarib olingan bo\u2018lsa-da, oradan o\u2018n yildan oshganiga qaramay, ko\u2018plab jabrlanuvchilar hanuzgacha to\u2018liq kompensatsiyani kutib yashamoqda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2025-yil yanvarda SEC tomonidan Stanfordga qarshi ish bo\u2018yicha yakuniy qaror e\u2019lon qilindi, bu deyarli 15 yil davom etgan mojaroga qisman yakun yasadi. Biroq bu fojianing aks-sadosi haligacha moliyaviy va insonlar hayotida sezilmoqda.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Xulosa<\/strong><strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Allen Stanfordning tarixi \u2013 ochko\u2018zlik, zaif nazorat va xarizmatik shaxsning insonlarni aldash kuchi haqida ogohlantiruvchi darsdir. Yillar davomida u regulyatorlar, mijozlar, hattoki butun hukumatlarni aldab, imidjga va tez boyish orzusiga ishonishni o\u2018yin qildi. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uning voqeasi moliyaviy nazoratni kuchaytirishga sabab bo\u2018ldi, ammo har doim yangi firibgarlik shakllari paydo bo\u2018lishini unutmang. Stanford esa bizga shuni eslatadiki: \u201chaddan tashqari yaxshi eshitiladigan\u201d investitsiya va\u2019dasi ortida, aksar hollarda portlash arafasidagi bomba yotadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Allen Stanford o\u2018zining qurib bitkazgan boyliklari emas, yo\u2018q qilgan ishonchi bilan tarixda qoladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tayyorladi: Navro\u2018zaxon Bo\u2018riyeva<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Allen Stanford \u2013 Texasda tug\u2018ilgan, o\u2018z mehnati bilan boylik orttirgan, moliyaviy imperiya barpo qilgan global orzular sari intilgan milliarder sifatida ko\u2018rilardi. Bankir xalqaro moliyachi darajasiga ko\u2018tarilib, Karib dengizi orollarida ofshor moliyaviy imperiyasini, hashamatli kriket turnirlarini va siyosiy ta\u2019sir doirasini yaratdi. Ammo bu porloq obraz ortida tarixdagi eng yirik \u2013 8milliard dollarlik Ponzi sxemalaridan biri&nbsp;yashiringan edi. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7240,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_override_bookmark_settings":[],"jnews_paywall_metabox":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_podcast_option":[],"jnews_podcast_series":[],"footnotes":""},"categories":[122],"tags":[],"jnews-series":[],"class_list":["post-7239","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tadbirkorlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7242,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7239\/revisions\/7242"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7239"},{"taxonomy":"jnews-series","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/jnews-series?post=7239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}