Iqtisodiy transformatsiyalar kamdan-kam uchraydi, ammo tarix shuni ko\u2018rsatadiki, ular mumkin. Eng mashhur misollardan biri \u2014 Janubiy Koreyaning \u201cHan daryosi bo\u2018yidagi mo\u2018jizasi\u201d: 1960-yillarda qashshoqlikdan 1990-yillarga kelib global iqtisodiy kuch markaziga aylanishi.<\/p>\n\n\n\n
Jahon banki iqtisodchisi Indermit Gill ta\u2019kidlaganidek: <\/p>\n\n\n\n
\n\u201cKoreya dunyodagi eng kambag\u2018al davlatlardan biri bo\u2018lishdan bir avlod ichida eng boy mamlakatlardan biriga aylandi\u201d<\/em> (World Bank, 2020). Bu o\u2018zgarish tasodif emas edi \u2014 aniq qarashlar, og\u2018ir tanlovlar va milliy intizom natijasi edi.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Bugun O\u2018zbekiston ham shunday burilish nuqtasida turibdi. Yosh aholisi, boy tabiiy resurslari va Markaziy Osiyodagi strategik joylashuvi bilan mamlakat o\u2018z taraqqiyot yo\u2018lini tanlash imkoniga ega. Koreya tajribasini o\u2018rganish orqali O\u2018zbekiston o\u2018z kelajagini ham ulkan, ham erishish mumkin bo\u2018lgan maqsadlarga yo\u2018naltirishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n
Janubiy Koreya qanday o\u2018zgardi?<\/h5>\n\n\n\n
1953-yilda Koreya urushi tugagach, Janubiy Koreyaning jon boshiga YaIM\u2019i atigi $80 edi \u2014 Afrikaning eng qashshoq davlatlari darajasida. 1990-yilga kelib bu ko\u2018rsatkich $6 000 dan oshdi, bugunga kelib esa $30 000 dan yuqori (IMF, 2023).<\/p>\n\n\n\n
Bunga bir nechta asosiy strategiyalar sabab bo\u2018ldi:<\/p>\n\n\n\n
Aniq milliy qarash<\/h5>\n\n\n\n
1960-yillarda Prezident Pak Chon Xi: \u201cKoreya sanoatlashtirish orqali qashshoqlikdan qutuladi\u201d<\/em>, deb e\u2019lon qildi. Hukumat besh yillik rivojlanish rejalarini tuzdi va ularni amalga oshirish uchun butun byurokratiyani safarbar qildi.<\/p>\n\n\n\n
Eksportga yo\u2018naltirilgan o\u2018sish<\/h5>\n\n\n\n
Faqat ichki bozor bilan cheklanib qolmasdan, Koreya kompaniyalarni xalqaro bozorda raqobatlashishga majbur qildi. Iqtisodchi Elis Amsdenning ta\u2019biri bilan aytganda: \u201cEksport ko\u2018rsatkichlari korxonalarning qadrini belgilovchi mezon edi.\u201d<\/em> Bu sifat va samaradorlik madaniyatini yaratdi.<\/p>\n\n\n\n
Avvalo \u2014 ta\u2019lim<\/h5>\n\n\n\n
1970-yillarga kelib Koreya deyarli to\u2018liq savodxonlikka erishdi. Maktablar, universitetlar va kasb-hunar institutlariga katta investitsiyalar ajratildi, natijada butun avlod muhandislar, texniklar va tadbirkorlardan iborat bo\u2018ldi.<\/p>\n\n\n\n
Davlat va xususiy sektor hamkorligi<\/h5>\n\n\n\n
Hukumat yirik oilaviy korporatsiyalar \u2014 chaebol\u2019lar (Samsung, Hyundai, LG) bilan yaqindan ishladi. Davlat yordami evaziga bu kompaniyalar eksport maqsadlariga erishishi va texnologiyalarni yangilashi shart edi.<\/p>\n\n\n\n
Intizom va qurbonlik<\/h5>\n\n\n\n
Koreyslar uzoq soatlar ishlab, pul tejab, kelajakni hozirgi hayotdan ustun qo\u2018ydilar. O\u2018sha davrdagi maqol shunday edi: \u201cBugun belingizni mahkam bog\u2018langki, ertaga farzandlaringiz bo\u2018shatib olsin.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n
O\u2018zbekistonning bugungi holati<\/h5>\n\n\n\n
O\u2018zbekiston Koreya kabi urushdan chiqmagan, biroq o\u2018z muammolariga ega:<\/p>\n\n\n\n
\n
- Gaz, paxta va oltin kabi xomashyo mahsulotlariga ortiqcha tayanish.<\/li>\n\n\n\n
- Yoshlar ishsizligining yuqoriligi.<\/li>\n\n\n\n
- Sanoatning yetarlicha diversifikatsiya qilinmagani.<\/li>\n\n\n\n
- Endigina rivojlanayotgan moliyaviy tizim.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Shu bilan birga, kuchli afzalliklari bor:<\/p>\n\n\n\n
\n
- 36 milliondan ortiq aholi, uning 60% dan ziyodi \u2014 30 yoshdan kichik.<\/li>\n\n\n\n
- Xitoy, Rossiya va Yaqin Sharqni bog\u2018laydigan Yevroosiyo markazida joylashuv.<\/li>\n\n\n\n
- 2016-yildan buyon bozorlarni ochish va investorlarni jalb qilishga qaratilgan islohotlar.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Xuddi Koreya singari, O\u2018zbekiston ham tanlov nuqtasida: xomashyo eksportchisimi bo\u2018lib qoladi yoki sanoat va bilimga asoslangan iqtisodiyotga aylanishmi?<\/p>\n\n\n\n
O\u2018zbekiston nimalarni o\u2018rganishi mumkin?<\/h4>\n\n\n\n
Katta milliy maqsad qo\u2018yish<\/h5>\n\n\n\n
Koreya \u201csanoatlashtirish yoki halokat\u201d yo\u2018lini tanlaganidek, O\u2018zbekiston ham 2050-yilga qadar $700 mlrd \u2013 $1 trillion iqtisodiyot maqsadini qo\u2018yishi lozim. Bu qarash davlat va jamiyatning har bir bosqichida takrorlanishi zarur.<\/p>\n\n\n\n
Faqat mahalliy emas, global raqobat<\/h5>\n\n\n\n
Xom paxta, gaz yoki minerallar eksporti o\u2018rniga O\u2018zbekiston yuqori qo\u2018shimcha qiymatli mahsulotlarga e\u2019tibor qaratishi kerak: brendli to\u2018qimachilik, \u201cyashil\u201d energiya, agrotexnologiyalar, IT xizmatlari va avtomobil ehtiyot qismlari.<\/p>\n\n\n\n
Eng avvalo \u2014 inson kapitaliga sarmoya<\/h5>\n\n\n\n
Koreya muhandis va olimlarni yetishtirdi; O\u2018zbekiston esa dasturchilar, ma\u2019lumot tahlilchilari va malakali texniklarni tayyorlashi zarur. Prezident Shavkat Mirziyoyev 2020-yilda aytganidek: \u201cO\u2018zbekiston kelajagi tabiiy resurslar emas, balki yoshlarimizning bilimi va mahorati bilan belgilanadi.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n
Kuchli davlat\u2013biznes ittifoqlarini qurish<\/h5>\n\n\n\n
O\u2018zbekiston quyosh energiyasi, agroqayta ishlash, mikro SaaS va logistika sohalarida \u201cmilliy chempionlar\u201dni rivojlantirishi mumkin. Davlat kredit va infratuzilma bilan yordam berishi mumkin, biroq kompaniyalar natija uchun javobgar bo\u2018lishi shart.<\/p>\n\n\n\n
Uzoq muddatli qarashni targ\u2018ib qilish<\/h5>\n\n\n\n
Transformatsiya bir kunda kelmaydi. Koreya muvaffaqiyatga erishdi, chunki o\u2018nlab yillar davomida siyosatini izchil davom ettirdi. O\u2018zbekiston korrupsiyaga qarshi kurashib, qobiliyatni rag\u2018batlantirishi va uzoq muddatli sanoat siyosatiga sodiq qolishi kerak.<\/p>\n\n\n\n
Infratuzilma va savdo yo\u2018laklariga sarmoya kiritish<\/h5>\n\n\n\n
O\u2018zbekiston Buyuk Ipak yo\u2018li merosini qayta tiklab, Markaziy Yevroosiyo logistika markaziga aylanishi mumkin \u2014 yuqori tezlikdagi temir yo\u2018llar, avtomagistrallar, qayta tiklanuvchi energiya tarmoqlari va raqamli infratuzilma qurish orqali.<\/p>\n\n\n\n
Madaniyat va \u201csoft power\u201dni kuchaytirish<\/h5>\n\n\n\n
Koreya K-pop, kino va taomlari orqali global yumshoq kuch yaratdi. O\u2018zbekiston esa o\u2018zining boy merosi, san\u2019ati va turizm salohiyati bilan dunyoga milliy brend sifatida chiqishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n
\u201cAmudaryodagi mo\u2018jiza\u201d sari<\/h2>\n\n\n\n
Koreya tajribasi shuni ko\u2018rsatadiki, mo\u2018\u2019jizalar quriladi, berilmaydi. Aniq qarash, intizom va inson kapitaliga sarmoya bilan O\u2018zbekiston o\u2018zining \u201cAmudaryodagi mo\u2018\u2019jizasi\u201dni yaratishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n
2050-yilga borib Toshkent Markaziy Osiyoning zamonaviy markaziga \u2014 startaplar, toza energiya, aqlli qishloq xo\u2018jaligi va madaniy eksportlar dvigateliga aylanishi mumkin. Han daryosi Koreya yuksalishining ramziga aylangani kabi, Amudaryo va Sirdaryo O\u2018zbekiston o\u2018zgarishining ramziga aylanishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n
Jahon banki prezidenti Devid Malpass 2021-yilda shunday degandi: \u201cKoreya mo\u2018\u2019jizasi bizga tezkor rivojlanish mumkinligini ko\u2018rsatadi. Savol shunda: bunga erishish mumkinmi, emas, balki yetakchilar bunga jur\u2019at qiladilarmi.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n
Endi bu tanlovni qilish navbati O\u2018zbekistonniki.<\/p>\n\n\n\n
Manbalar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\n
- World Bank (2020). Korea\u2019s Development Experience.<\/em><\/li>\n\n\n\n
- Alice Amsden (1989). Asia\u2019s Next Giant: South Korea and Late Industrialization.<\/em><\/li>\n\n\n\n
- IMF (2023). World Economic Outlook Data.<\/em><\/li>\n\n\n\n
- Shavkat Mirziyoyev (2020). Oliy Majlisga murojaat.<\/em><\/li>\n\n\n\n
- Malpass, D. (2021). Koreya iqtisodiy mo\u2018\u2019jizasi haqidagi nutq.<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Pivot.uz<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Iqtisodiy transformatsiyalar kamdan-kam uchraydi, ammo tarix shuni ko\u2018rsatadiki, ular mumkin. Eng mashhur misollardan biri \u2014 Janubiy Koreyaning \u201cHan daryosi bo\u2018yidagi mo\u2018jizasi\u201d: 1960-yillarda qashshoqlikdan 1990-yillarga kelib global iqtisodiy kuch markaziga aylanishi. Jahon banki iqtisodchisi Indermit Gill ta\u2019kidlaganidek: \u201cKoreya dunyodagi eng kambag\u2018al davlatlardan biri bo\u2018lishdan bir avlod ichida eng boy mamlakatlardan biriga aylandi\u201d (World Bank, 2020). Bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":8701,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_override_bookmark_settings":[],"jnews_paywall_metabox":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_podcast_option":[],"jnews_podcast_series":[],"footnotes":""},"categories":[387],"tags":[],"jnews-series":[],"class_list":["post-8706","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maqolalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8706","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8706"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8706\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8709,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8706\/revisions\/8709"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8701"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8706"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8706"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8706"},{"taxonomy":"jnews-series","embeddable":true,"href":"https:\/\/pivot.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/jnews-series?post=8706"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}