O‘zbekiston va AQSh kosmosni tinch maqsadlarda o‘rganish bo‘yicha Artemida kelishuvlarini imzoladi. Hujjat 2026-yil 19-oktabr kuni Samarqandda O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidov va AQSh Davlat kotibi Marko Rubio tomonidan imzolandi. O‘zbekiston ushbu xalqaro kelishuvga qo‘shilgan 77-davlat bo‘ldi.
Artemida kelishuvlari nimani anglatadi?
Artemida kelishuvlari — Oy va boshqa osmon jismlarini tinch, xavfsiz va mas’uliyatli o‘rganish bo‘yicha xalqaro tamoyillarni belgilovchi hujjat. U 2020-yilda NASA va AQSh Davlat departamenti hamkorligida ishlab chiqilgan.
Kelishuv ishtirokchilari kosmik faoliyatda ochiqlik, xalqaro hamkorlik, ilmiy ma’lumotlarni almashish, favqulodda vaziyatlarda yordam ko‘rsatish va kosmik chiqindilarni kamaytirish kabi tamoyillarga amal qilishga intiladi.
Hujjat Oy, Mars, kometalar va asteroidlarni tadqiq etish bilan bog‘liq faoliyatni tartibga soluvchi umumiy yondashuvlarni qo‘llab-quvvatlaydi. Biroq kelishuvning imzolanishi O‘zbekistonning NASA missiyalarida bevosita ishtirok etishi yoki muayyan kosmik texnologiyalarni olishini avtomatik ravishda anglatmaydi.
O‘zbekiston–AQSh kosmik hamkorligi
Artemida kelishuvlarining imzolanishi O‘zbekistonning xalqaro kosmik hamkorlikni kengaytirishiga zamin yaratishi mumkin. Kelishuv doirasidagi tamoyillar mamlakatning kosmik tadqiqotlar, ilmiy ma’lumotlardan foydalanish va xalqaro loyihalarda ishtirok etish imkoniyatlarini rivojlantirishga xizmat qilishi mumkin.
Kadrlar tayyorlash, ilmiy tajriba almashish va kosmik texnologiyalar sohasidagi hamkorlik ham istiqbolli yo‘nalishlar hisoblanadi. Shu bilan birga, bunday tashabbuslarning aniq dasturlari, moliyalashtirish shartlari yoki amalga oshirish muddatlari haqida alohida rasmiy ma’lumot e’lon qilinmagan.
19-oktabr kuni Samarqandda bo‘lib o‘tgan O‘zbekiston–AQSh Kengaytirilgan strategik sheriklik muloqotining birinchi yig‘ilishida savdo, investitsiyalar, energetika, muhim minerallar, ilg‘or texnologiyalar, ta’lim va xavfsizlik masalalari ham muhokama qilindi.
O‘zbekistonning kosmik sohadagi istiqbollari
Artemida kelishuvlariga qo‘shilish O‘zbekiston uchun kosmik tadqiqotlar bilan shug‘ullanuvchi davlatlar va tashkilotlar bilan aloqalarni kengaytirish imkoniyatini yaratadi. Bu, xususan, ilmiy salohiyatni rivojlantirish, xalqaro tajribani o‘rganish va kelajakdagi qo‘shma tashabbuslarni muhokama qilish uchun muhim bo‘lishi mumkin.
Kosmik texnologiyalar sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlaridan foydalanish, Yer yuzasini masofadan kuzatish, tabiiy ofatlarni monitoring qilish, qishloq xo‘jaligi va atrof-muhitni o‘rganish kabi ko‘plab amaliy yo‘nalishlarda qo‘llanadi.
O‘zbekistonning Artemida kelishuvlariga qo‘shilishi ushbu yo‘nalishlarda xalqaro hamkorlik uchun qo‘shimcha imkoniyatlar ochishi mumkin. Biroq uning amaliy natijalari kelgusida tuziladigan dasturlar, hamkorlik loyihalari va mamlakatning ilmiy-texnik salohiyatiga bog‘liq bo‘ladi.
