«6 oyda dasturlashni o‘rganing va $2000 maoshga ega bo‘ling!» — Toshkent ko‘chalaridagi va ijtimoiy tarmoqlardagi bu kabi chaqiriqlar minglab yoshlarni IT sohasiga yetaklab keldi. Ammo bugun reallik biroz boshqacha: bozorda Junior (boshlang‘ich) mutaxassislar haddan tashqari ko‘p, ish o‘rinlari esa ular uchun «yopiq eshik»ka aylangan. Xo‘sh, biz qayerda xato qildik?
«Oltin vasvasasi» va belkurak sotuvchilar
Tarixda «Oltin vasvasasi» (Gold Rush) davrida eng ko‘p boyiganlar oltin qazuvchilar emas, balki ularga belkurak sotganlar bo‘lgan. Bugungi O‘zbekiston IT bozorida ham shunga o‘xshash vaziyat kuzatilmoqda. So‘nggi 3-4 yilda ochilgan yuzlab o‘quv markazlari (ularning hammasi ham sifatli emas) yoshlarga orzuni sotishdi. Natijada, har oy minglab yoshlar «Front-end» yoki «Python» kurslarini bitirib, sertifikat bilan bozorga chiqmoqda. Lekin bozor qonunlari shafqatsiz: Taklif talabdan keskin oshib ketdi.
Nega kompaniyalar Juniorlarni ishga olmayapti?
HR menejerlar va IT kompaniya rahbarlari bilan suhbatlashsangiz, ular bir xil muammoni aytishadi:
- Biznesga yechim kerak, shogird emas: Iqtisodiy noaniqlik davrida kompaniyalar tejamkor bo‘lib qolgan. Juniorni ishga olish — bu investitsiya (u dastlabki 3-6 oyda kompaniyaga foyda emas, zarar keltiradi). Kompaniyalarga keliboq muammoni hal qiladigan Middle va Senior kadrlar kerak.
- Sifat pastligi: Ko‘p kurslarda faqat sintaksis o‘rgatiladi. Kod yozishni bilish — bu muhandislik degani emas. Bitiruvchilarning aksariyati real loyihalar ustida ishlash, jamoaviy ishlash (Git), va muammoni tahlil qilish (Problem solving) ko‘nikmasiga ega emas.
- «Fake» rezyumelar: Tajribasizligini yashirish uchun rezyumelarga yolg‘on ma’lumot yozish holatlari ko‘paygani ish beruvchilarning ishonchini sindirmoqda.
Muammoning yana bir ildizi — ta’lim metodikasida. O‘quv markazlarida o‘qituvchi kod yozadi, o‘quvchi ko‘chiradi. Hamma narsa tushunarlidek tuyuladi. Ammo o‘quvchi bo‘sh muharrir (editor) qarshisida yolg‘iz qolganda, mustaqil fikrlay olmaydi. Bu holat «Tutorial Hell» deb ataladi.
Bitiruvchilar ko‘pincha: «Men React’ni bilaman» deyishadi, lekin «Nega aynan React’ni tanlading, boshqa freymvorkni emas?» degan savolga arzirli texnik javob berolmaydi.
Bozor filtrlanmoqda: Kimlar omon qoladi?
Bu inqiroz — aslida tabiiy tozalanish jarayoni. IT sohasi «oson pul topish joyi» emasligini bozor isbotlamoqda. Bu vaziyatda kimlar yutib chiqadi?
- Ingliz tilini biladiganlar: Global bozorga (Upwork, Toptal) chiqa oladiganlar uchun O‘zbekistondagi ichki raqobat qo‘rqinchli emas.
- Fundamental bilimga ega bo‘lganlar: Faqat kodlashni emas, algoritmlar, ma’lumotlar tuzilmasi va kompyuter qanday ishlashini tushunadiganlar.
- Soft Skills: Muloqot qila oladigan, tanqidni to‘g‘ri qabul qiladigan va o‘z ustida tinimsiz ishlaydiganlar.
Ayb kimda?
Aybni bir tomonlama yuklash noto‘g‘ri.
- O‘quv markazlari: Marketingda insofliroq bo‘lishi va «ishga joylashish kafolati» kabi yolg‘on va’dalarni yig‘ishtirishi kerak.
- Ish beruvchilar: Internship (stajirovka) dasturlarini ko‘paytirib, yoshlarga imkoniyat eshigini sal bo‘lsa-da ochishlari lozim.
- Juniorlar: IT — bu sprint emas, marafon ekanligini tushunishlari kerak. Sertifikat — ishga kirish chiptasi emas.
Hozirgi vaziyat — «pufak»ning yorilishi emas, balki bozorning balog‘atga yetishidir. Endi faqat kuchlilar va haqiqiy qiziqishi borlar qoladi. Tasodifiy yo‘lovchilar esa bekatda tushib qolishga majbur.
