Prezident 20-oktabr kuni tadbirkorlarning soliq nizolari bilan bog‘liq tartibga solish yukini kamaytirishga qaratilgan qonunni imzoladi. Yangi tartibga ko‘ra, tadbirkor soliq organining hisobvaraqlar bo‘yicha operatsiyalarni to‘xtatish qaroriga e’tiroz bildirsa, masala iqtisodiy sudda ko‘rib chiqiladi.
O‘zbekistonda soliq organlarining tadbirkorlar bank hisobvaraqlari bo‘yicha operatsiyalarni to‘xtatib turish vakolatlari va bu jarayonda sudning ishtiroki bilan bog‘liq tartib o‘zgarmoqda. Qonun Soliq kodeksi va Iqtisodiy protsessual kodeksga tegishli tuzatishlarni o’z ichiga oladi.
Yangi tartibga muvofiq, soliq organlari rahbarlari va ularning o‘rinbosarlari soliq to‘lovchi qarorga e’tiroz bildirmagan holatlarda uning bank hisobvaraqlari bo‘yicha operatsiyalarni to‘xtatib turishi mumkin.
Agar tadbirkor soliq organining qaroriga rozi bo‘lmasa, masala iqtisodiy sudda ko‘rib chiqiladi. Bunda soliq organi qonun buzilishi sodir etilganini tasdiqlovchi dalillarni, tadbirkorga tegishli xabarnoma yuborilganini tasdiqlovchi hujjatlarni hamda uning e’tirozini sudga taqdim etishi kerak.
Soliq organi tegishli arizani tadbirkorning e’tirozidan keyin uch kun ichida sudga kiritishi lozim. Hisobvaraqlar bo‘yicha operatsiyalar sud qaror chiqarguniga qadar to‘xtatib turiladi. Agar sud bu chorani qo‘llashni rad etsa, cheklov sud qarori qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab bekor qilinadi.
Qaysi holatlarda hisobvaraqlardagi cheklovlar bekor qilinadi?
Qonunda soliq organlari tomonidan qo‘yilgan cheklovlarni huquqbuzarlik bartaraf etilganidan keyin tezkor bekor qilish mexanizmlari ham nazarda tutilgan. Bu quyidagi holatlarga taalluqli:
- belgilangan muddatdan keyin 10 kun ichida moliyaviy yoki soliq hisobotlari taqdim etilmagan bo‘lsa;
- kameral soliq tekshiruvi natijasida so‘ralgan tushuntirishlar, tuzatishlar yoki boshqa hujjatlar o‘z vaqtida taqdim etilmagan bo‘lsa;
- soliq organi mansabdor shaxslarining tekshiruv vaqtida korxona hududi yoki binolariga kirishiga to‘sqinlik qilingan bo‘lsa;
- soliq to‘lovchi ko‘rsatilgan manzilda mavjud bo‘lmasa.
Tegishli qoidabuzarliklar bartaraf etilgach, hisobvaraqlar bo‘yicha operatsiyalarni to‘xtatib turish haqidagi qarorlarni bekor qilish imkoniyati paydo bo‘ladi.
Bank hisobvaraqlaridagi operatsiyalarning to‘xtatilishi korxonaning kundalik faoliyatiga bevosita ta’sir qilishi mumkin. Bunday cheklovlar yetkazib beruvchilar bilan hisob-kitoblar, ish haqi to‘lovlari va boshqa moliyaviy operatsiyalarning kechikishiga olib kelishi ehtimoli bor.
Yangi tartib tadbirkorga soliq organi qaroriga e’tiroz bildirganida o‘z pozitsiyasini sudda himoya qilish imkonini beradi. Shu bilan birga, soliq organidan qarorning asoslarini va tegishli xabarnomalar yuborilganini hujjatlar bilan tasdiqlash talab etiladi.
Avvalgi tartibga ko‘ra, soliq organlari rahbarlari va ularning o‘rinbosarlari hisobvaraqlar bo‘yicha operatsiyalarni 10 kungacha to‘xtatib turishi mumkin edi. Ushbu muddatdan uzoqroq cheklov qo‘llash uchun soliq organining iltimosnomasi asosida sud qarori talab etilgan.
Yangi o‘zgarishlar soliq organi va tadbirkor o‘rtasidagi kelishmovchiliklarni ko‘rib chiqishda sud nazoratining rolini belgilaydi. Biroq yangi tartibning amaliy samarasi uning qanday qo‘llanilishi va soliq nizolari qanchalik tez ko‘rib chiqilishiga ham bog‘liq bo‘ladi.
