O‘zbekistonda internet qamrovini kengaytirish uchun sun’iy yo‘ldosh texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqilmoqda. Uztelecom va uning sho‘ba korxonasi UZ-SAT Amazon Leo xizmatlarini mamlakatda tarqatish bo‘yicha kelishuv imzolagan. Bu hamkorlik chekka hududlardagi aholi va korxonalarni internetga ulash uchun yangi imkoniyat yaratishi mumkin.
Dunyoning turli mamlakatlarida sun’iy yo‘ldosh tarmoqlari an’anaviy internet infratuzilmasini to‘ldiruvchi yechim sifatida ko‘rib chiqilmoqda. Ayniqsa, odatiy aloqa tarmoqlarini qurish qiyin yoki qimmatga tushadigan hududlarda bu texnologiyaga qiziqish ortmoqda.
Nima uchun sun’iy yo‘ldosh interneti muhim?
Chekka hududlarda barqaror internet aloqasini ta’minlash bir qator qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Aholi siyrak joylashgan qishloqlar, tog‘li hududlar va yirik shaharlardan uzoqda joylashgan ishlab chiqarish obyektlariga optik tolali kabellar tortish katta xarajat talab qilishi mumkin. Ayrim joylarda esa tarmoqni kengaytirish uchun yetarli miqdorda foydalanuvchi bo‘lmasligi mumkin.
Sun’iy yo‘ldosh interneti bu muammoga boshqa yondashuvni taklif qiladi. U faqat yer ustidagi kabellar va mobil aloqa stansiyalariga tayanmaydi. Foydalanuvchi maxsus qurilma orqali orbitadagi sun’iy yo‘ldoshlar bilan aloqa o‘rnatadi. Natijada an’anaviy infratuzilma cheklangan hududlarda ham internetdan foydalanish imkoniyati paydo bo‘lishi mumkin.
O‘zbekiston sharoitida bunday texnologiya chekka qishloqlar, qishloq xo‘jaligi korxonalari, konchilik obyektlari va yirik aholi punktlaridan uzoqda joylashgan boshqa tashkilotlar uchun foydali bo‘lishi mumkin. Barqaror internet masofaviy ta’lim, elektron davlat xizmatlari, biznes aloqalari va axborotdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytiradi.
Shu bilan birga, sun’iy yo‘ldosh interneti har qanday hudud uchun eng yaxshi yechim degani emas. Mavjud optik tolali va mobil tarmoqlar yetarli darajada rivojlangan joylarda ular narx, sig‘im va xizmat sifati jihatidan ustun bo‘lishi mumkin.
Amazon Leo qanday texnologiya?
Amazon Leo — Amazon kompaniyasining sun’iy yo‘ldosh interneti loyihasi bo‘lib, u avval Project Kuiper nomi bilan tanilgan. Loyiha past Yer orbitasidagi sun’iy yo‘ldoshlar tarmog‘i va yer ustidagi maxsus foydalanuvchi qurilmalari orqali keng polosali internet xizmatini taqdim etishga mo‘ljallangan.
Past Yer orbitasidagi sun’iy yo‘ldoshlar an’anaviy geostatsionar sun’iy yo‘ldoshlarga qaraganda Yerga yaqinroq joylashadi. Bu ma’lumot uzatilishidagi kechikishni kamaytirishga yordam berishi mumkin. Bunday xususiyat videomuloqot, interaktiv dasturlar va tezkor javob talab qiladigan boshqa xizmatlar uchun muhim.
Uztelecom va UZ-SAT bilan tuzilgan kelishuv Amazon Leo xizmatlarini O‘zbekistonda taqdim etish uchun imkoniyat yaratadi. Biroq kelishuv imzolangani xizmat allaqachon mamlakatning barcha hududlarida ishlayapti degani emas.
Texnologiyaning amaliy natijasi xizmat qachon ishga tushirilishi, qamrov hududi, uskunalarning mavjudligi, abonent to‘lovlari va O‘zbekistondagi tartibga solish talablariga bog‘liq bo‘ladi.
Asosiy masala — xizmatning hamyonbopligi
Texnik jihatdan internetga ulanish imkoniyati mavjudligi aholining undan foydalana olishini anglatmaydi.
Sun’iy yo‘ldosh internetidan foydalanish uchun mos uskuna talab etiladi. Umumiy xarajatlarga qurilmani sotib olish, o‘rnatish va muntazam abonent to‘lovlari kirishi mumkin. Bu xarajatlar chekka hududlardagi oilalar va kichik bizneslar uchun sezilarli bo‘lishi ehtimoli bor.
Raqamli tafovutni kamaytirish uchun internet nafaqat texnik jihatdan mavjud, balki moliyaviy jihatdan ham qulay bo‘lishi kerak. Maktablar, tibbiyot muassasalari, davlat tashkilotlari va bizneslarning ehtiyojlari hamda moliyaviy imkoniyatlari oddiy uy xo‘jaliklarinikidan farq qiladi.
Shu sababli sun’iy yo‘ldosh interneti, ayniqsa, yer usti infratuzilmasini qurish qimmatga tushadigan hududlarda samarali muqobil bo‘lishi mumkin. Boshqa joylarda esa mavjud mobil tarmoqlarni yaxshilash yoki optik tolali internetni kengaytirish maqsadga muvofiqroq bo‘lishi mumkin.
Qishloq xo‘jaligi, ta’lim va biznes uchun qanday imkoniyatlar bor?
Barqaror internet qishloq xo‘jaligi korxonalariga raqamli xizmatlardan foydalanish, ma’lumot almashish va ish jarayonlarini muvofiqlashtirish imkonini beradi. Chekka hududlardagi maktablar onlayn ta’lim resurslaridan foydalanishi, tibbiyot muassasalari esa internet orqali ishlaydigan tizimlardan samaraliroq foydalanishi mumkin.
Uzoq hududlarda faoliyat yuritadigan sanoat korxonalari uchun internet turli obyektlar o‘rtasidagi aloqani, biznes tizimlaridan foydalanishni va ish jarayonlariga oid ma’lumotlarni uzatishni osonlashtirishi mumkin.
Biroq bular hozircha texnologiyaning ehtimoliy afzalliklari hisoblanadi. Ularning amalda qanchalik samarali bo‘lishi aloqa sifati, xizmat narxi, mahalliy talab va boshqa raqamli xizmatlarning mavjudligiga bog‘liq.
