a16z e’lon qilgan grafik mamlakatlarning iqtisodiyoti va elektr energiyasi iste’molini taqqoslaydi. Unga ko’ra, mamlakat qanchalik boy bo‘lsa, aholi jon boshiga elektr energiyasi iste’moli ham, odatda, shunchalik yuqori bo‘ladi. Ya’ni iqtisodiyot rivojlangani sari elektr energiyasiga ehtiyoj ham ortadi.
O‘zbekiston misolida ham bu bog‘liqlikni ko‘rish mumkin. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2010-yilda mamlakatda aholi jon boshiga elektr energiyasi iste’moli taxminan 1 473 kWh bo‘lgan. 2022-yilga kelib bu ko‘rsatkich 2 094 kWh ga yetgan. Shu davrda aholi jon boshiga YaIM joriy AQSh dollarida 1 957 dollardan 2 699 dollargacha oshgan.
Bu raqamlar O‘zbekistonda iqtisodiy ko‘rsatkichlar va elektr iste’moli uzoq muddatda birga o‘sganini ko‘rsatadi. Biroq ular orasidagi bog‘liqlik elektr iste’molining o‘zi iqtisodiy o‘sishga sabab bo‘lganini anglatmaydi.
Elektr energiyasiga talab nega ortadi?
Iqtisodiyot rivojlangani sari ishlab chiqarish korxonalari, xizmat ko‘rsatish sohasi va raqamli infratuzilma kengayadi. Ularning barchasi elektr energiyasiga ehtiyoj sezadi. Aholi daromadlari oshishi ham maishiy texnika, konditsionerlar va boshqa elektr qurilmalaridan foydalanishni ko‘paytiradi.
O‘zbekiston uchun bu jarayon sanoatni kengaytirish, yangi korxonalar ochish va raqamli xizmatlarni rivojlantirish bilan bevosita bog‘liq. Elektr ta’minoti yetarli bo‘lmasa yoki uzilishlar ko‘paysa, mavjud ishlab chiqarish quvvatlaridan to‘liq foydalanish qiyinlashadi. Yangi loyihalar uchun esa energiya ta’minoti investitsiya qarorlariga ta’sir qiluvchi omillardan biriga aylanadi.
Mamlakatning iqtisodiy rivojlanishini faqat elektr energiyasi iste’moli bilan baholab bo‘lmaydi. Energiya samaradorligi ham muhim: bir xil miqdordagi mahsulotni ishlab chiqarish uchun ayrim korxonalar boshqalariga qaraganda ancha kam elektr sarflashi mumkin.
Shuningdek, elektr energiyasining narxi, tarmoqlardagi yo‘qotishlar, ta’minotning barqarorligi va yangi iste’molchilarni tarmoqqa ulash imkoniyati ham iqtisodiyotga ta’sir qiladi. Shu sababli elektr ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish bilan birga, tarmoqlarni modernizatsiya qilish va energiyadan samarali foydalanish ham zarur.
Sun’iy intellekt va ma’lumotlar markazlarining rivojlanishi bu masalani yanada dolzarb qilmoqda. Bunday infratuzilma katta hisoblash quvvatini va barqaror elektr ta’minotini talab qiladi. Kelajakda O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyotga yangi investitsiyalar jalb qilishi ham energiya tizimining imkoniyatlariga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
