Markaziy Osiyoning raqamli moliya bozori jadal rivojlanmoqda va transchegaraviy savdo-sotiqdagi an’anaviy to‘siqlar yo‘qolmoqda. Global moliyaviy integratsiya sari tashlangan navbatdagi yirik qadam sifatida, Ant International kompaniyasining transchegaraviy mobil to‘lovlar gateway’i — Alipay+ Qirg‘izistonda xalqaro QR to‘lov xizmatlarini rasmda ishga tushirdi.
Qirg‘iziston Respublikasi Milliy banki ko‘magida, mamlakat milliy to‘lov tizimi Elcard operatori — Banklararo protsessing markazi (BPM) bilan hamkorlikda amalga oshirilgan ushbu loyiha mintaqadagi fintex tizimlarining o‘zaro moslashuvchanligida (interoperability) yangi burilish nuqtasi bo‘ldi. Endilikda ELCARD Mobile ilovasi foydalanuvchilari valyuta ayriboshlash yoki qo‘shimcha mahalliy ilovalarni yuklab olish ovoragarchiliklarisiz, butun dunyo bo‘ylab Alipay+ tarmog‘iga ulangan millionlab savdo nuqtalarida QR kod orqali bir zumda to‘lovlarni amalga oshirishlari mumkin..
Ko‘lam va infratuzilma
Bu shunchaki kichik bir raqamli funksiya emas, balki Qirg‘izistonning asosiy ichki bank va chakana to‘lov tizimi bilan bevosita bog‘langan infratuzilmaviy yangilanishdir. Oxirgi besh yil ichida Qirg‘iziston o‘zining raqamli moliya tizimini agressiv tarzda rivojlantirdi. Milliy bank ma’lumotlariga ko‘ra, birgina 2025-yilning o‘zida milliy tizim orqali taxminan 10,3 milliard dollar (525 million tranzaksiya) qiymatidagi operatsiyalar amalga oshirilgan — bu o‘tgan yilgi ko‘rsatkichga nisbatan qariyb 10 barobar ko‘p demakdir.
Alipay+ ning 220 ta bozordagi 150 million savdo nuqtasini va 50 ta xalqaro to‘lov hamkorlarining 2 milliarddan ortiq foydalanuvchi hisoblarini birlashtirgan ulkan ekotizimiga ulanish orqali, Qirg‘iziston o‘zining mahalliy iqtisodiyotini global savdo tarmoqlariga muvaffaqiyatli integratsiya qilmoqda. Ushbu tizim Qozog‘iston va Malayziya kabi yo‘laklarda allaqachon faoliyat ko‘rsatmoqda, Xitoy esa 15-iyun kuni ushbu infratuzilmaga rasman ulanadi va bu qirg‘izistonlik sayohatchilar hamda tadbirkorlar uchun chakana to‘lovlarni sezilarli darajada osonlashtiradi.
Markaziy Osiyo fintex koridori uchun bu nimani anglatadi?
Alipay+ ning Bishkek bozoriga kirishi Ant International kompaniyasi tomonidan Markaziy Osiyo va Yaqin Sharqda izchil amalga oshirilayotgan strategik rejaning bir qismidir. Ta’kidlash joizki, ushbu loyiha O‘zbekistonda HUMO tizimi bilan, shuningdek, Saudiya Arabistonida mada va Bahraynda BENEFIT tizimlari bilan o‘rnatilgan hamkorlik andozasiga tayanadi.
Tahliliy nuqtai nazardan, ushbu mintaqaviy kengayish Markaziy Osiyo bozori uchun uchta muhim katalizatorni ishga tushiradi:
- Mintaqaviy chakana savdoni dedollizatsiya qilish: Tarixan, Markaziy Osiyo davlatlari va yirik texnologik xablar (masalan, Xitoy yoki Janubi-Sharqiy Osiyo) o‘rtasidagi transchegaraviy savdo, turizm va mehnat migratsiyasi ko‘p jihatdan naqd pulga, yuqori bank komissiyalariga yoki jismoniy valyuta ayriboshlashga bog‘liq edi. O‘zaro moslashuvchan QR tizimlari esa ushbu eski to‘siqlarni butunlay chetlab o‘tadi.
- Kichik va o‘rta biznes imkoniyatlarini kengaytirish: Mintaqaviy savdo bilan shug‘ullanuvchi kichik va o‘rta tadbirkorlar endilikda xalqaro mijozlar oqimini muammosiz qabul qila oladilar. Toshkent yoki Bishkekdagi mustaqil savdogar yagona QR infratuzilmasi yordamida minimal komissiya va ortiqcha qiyinchiliklarsiz transchegaraviy to‘lovlarni qabul qilish imkoniga ega bo‘ladi.
- Yagona ekotizim sifatida fintex: Qirg‘iziston Milliy bankining ushbu strategiyasi O‘zbekistonda olib borilayotgan raqamli moliyaviy islohotlarni to‘liq aks ettiradi. Mintaqadagi regulyatorlar moliya va raqamli iqtisodiyot alohida holda rivojlana olmasligini, balki haqiqiy o‘sishga erishish uchun transchegaraviy o‘zaro muvofiqlik (interoperability) zarurligini tobora aniqroq anglab yetmoqdalar.
Ant International kompaniyasining Alipay+ bo‘yicha strategik hamkorlik bo‘limi rahbari Pan Yan ta’kidlaganidek, o‘zaro moslashuvchan raqamli to‘lovlar endilikda shunchaki qulaylik emas, balki inklyuziv iqtisodiy o‘sishning asosiy poydevoridir.
O‘zbekiston va butun mintaqadagi raqamli moliya ishtirokchilari hamda startap asoschilari uchun signal aniq: Markaziy Osiyo koridori endi shunchaki xalqaro kapitalni yutuvchi passiv bozor emas. Mintaqa o‘zining milliy moliyaviy infratuzilmalarini dunyoning eng mukammal raqamli to‘lov ekotizimlari bilan faol ravishda integratsiya qilmoqda. Mintaqaviy savdoning kelajagi — naqd pulsiz, mobil va chegarasiz makondir.
