Yaponiyaning Muroosystems Corporation kompaniyasi O‘zbekistonda kichik modulli reaktorlar (KMR) ishlab chiqaradigan elektr energiyasi bilan to‘liq ta’minlanadigan data-markaz loyihasida ishtirok etadi. Jizzax viloyatida amalga oshirilishi rejalashtirilgan loyiha 50 MVt quvvatga ega bo‘lishi mumkin. U amalga oshsa, kichik modulli reaktor energiyasidan to‘liq foydalanadigan dunyodagi ilk data-markazlardan biriga aylanishi mumkin.
Yapon va nemis kompaniyalari loyihada qanday ishtirok etadi?
O‘zbekiston Atom energiyasi agentligi — O‘zatom va Muroosystems Corporation o‘rtasida 2025-yil 20-dekabrda hamkorlik memorandumi imzolangan. Kelishuv Yaponiya va Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi hamkorlik doirasida tuzilgan.
Muroosystems kompaniyasi loyiha uchun Germaniyada joylashgan NUKEM Technologies Engineering Services sho‘ba korxonasi orqali texnik ko‘mak ko‘rsatishni rejalashtirmoqda. Uning vazifalariga yadro xavfsizligini baholash, muhandislik xizmatlari va texnik maslahatlar kiradi. Kompaniya, shuningdek, loyiha xalqaro xavfsizlik talablari va Atom energiyasi bo‘yicha xalqaro agentlik (MAGATE) tavsiyalariga muvofiq amalga oshirilishiga ko‘maklashishi ko‘zda tutilgan.
Muroosystems 2024-yilda NUKEM kompaniyasini sotib olgan. Shu orqali Yaponiya kompaniyasi o‘zining axborot texnologiyalari infratuzilmasi bo‘yicha faoliyatini yadro energetikasi sohasidagi muhandislik tajribasi bilan birlashtirmoqda.
Data-markaz qanday energiya oladi?
Loyiha bo‘yicha data-markazning rejalashtirilgan energiya iste’moli 50 MVtni tashkil etadi. U Jizzax viloyatining Forish tumanida qurilayotgan atom elektr stansiyasidagi kichik modulli reaktorlardan biri bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr liniyasi orqali bog‘lanishi kutilmoqda.
Stansiya loyihasida Rossiyada ishlab chiqarilgan RITM-200N kichik modulli reaktorlari ham mavjud. Har bir reaktorning elektr quvvati taxminan 55 MVt bo‘lishi rejalashtirilgan. Shu sababli ulardan biri data-markazning asosiy energiya manbai sifatida ko‘rilmoqda.
Bunday yondashuv data-markazni milliy elektr tarmog‘iga to‘liq bog‘liq bo‘lmagan holda energiya bilan ta’minlash imkonini berishi mumkin.
Nima uchun bu loyiha muhim?
Sun’iy intellekt, bulutli hisoblash va katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash xizmatlari katta miqdorda elektr energiyasini talab qiladi. Data-markazlar uchun nafaqat yetarli quvvat, balki uzluksiz va barqaror elektr ta’minoti ham muhim.
Atom energetikasi bunday ehtiyojni qondirish uchun mumkin bo‘lgan manbalardan biri hisoblanadi. Data-markazni reaktorga bevosita ulash elektr energiyasiga bo‘lgan doimiy talabni ta’minlashi, atom elektr stansiyasining ishlab chiqarish quvvatidan samaraliroq foydalanishga yordam berishi mumkin.
O‘zbekiston uchun bu tashabbus raqamli infratuzilmani rivojlantirish va yuqori hisoblash quvvatini talab qiladigan texnologik xizmatlarni kengaytirish bilan bog‘liq. Shu bilan birga, loyihaning amaliy natijasi uning moliyalashtirilishi, texnik yechimlari, xavfsizlik talablari va qurilish jadvaliga bog‘liq bo‘ladi.
