5-avgust kuni Xitoyning STAR.VISION kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan “Samarkand-2028” giperspektral sun’iy yo‘ldoshi orbitaga uchirilishi rejalashtirilgan. Loyiha O‘zbekiston uchun nafaqat xalqaro hamkorlik namunasi, balki mamlakat mutaxassislari ishlab chiqqan sun’iy intellekt moduli ilk bor kosmosda qo‘llanilishi bilan ham ahamiyatli.
“Samarkand-2028” — Yer yuzasini giperspektral tasvirga olish imkoniyatiga ega sun’iy yo‘ldosh hisoblanadi. Oddiy optik yo‘ldoshlardan farqli ravishda, giperspektral sensorlar yuzlab spektral diapazonlarda ma’lumot yig‘adi. Bu esa inson ko‘zi ko‘ra olmaydigan tafsilotlarni aniqlash imkonini beradi. Bunday texnologiya quyidagi yo‘nalishlarda qo‘llaniladi:
- paxta, bug‘doy va boshqa ekinlarning holatini monitoring qilish;
- atmosfera havosi sifatini baholash;
- o‘rmonlar va tabiiy resurslarni kuzatish;
- ekologik o‘zgarishlarni aniqlash;
- yer resurslari va qishloq xo‘jaligini tahlil qilish.
Loyihaning eng muhim jihatlaridan biri — “O‘zbekkosmos” mutaxassislari ishlab chiqqan AI moduli sun’iy yo‘ldosh bortiga integratsiya qilinganidir. An’anaviy sun’iy yo‘ldoshlar odatda barcha tasvirlarni Yerga uzatadi va tahlil markazlarida qayta ishlaydi. “Samarkand-2028” esa ma’lumotlarning bir qismini bevosita orbitaning o‘zida qayta ishlash imkoniyatiga ega. Bu yondashuv:
- ma’lumotlarni uzatish hajmini kamaytiradi;
- natijalarni tezroq olish imkonini beradi;
- sun’iy yo‘ldosh resurslaridan samaraliroq foydalanishga xizmat qiladi.
“Samarkand-2028” loyihasi 2025-yilda “O‘zbekkosmos” va Xitoyning STAR.VISION kompaniyasi o‘rtasida imzolangan memorandum natijasida boshlangan. Hamkorlik doirasida: sun’iy yo‘ldoshga “Samarkand-2028” nomi berildi, O‘zbekiston AI modulini ishlab chiqmoqda, giperspektral ma’lumotlardan milliy paxta va bug‘doy xaritalarini yaratishda foydalanish rejalashtirilgan, ilmiy va texnologik hamkorlikni kengaytirish bo‘yicha kelishuvlarga erishildi.
“Samarkand-2028” loyihasi O‘zbekistonning mustaqil sun’iy yo‘ldoshi emas. Biroq uning strategik ahamiyati aynan mahalliy muhandislar ishlab chiqqan AI modulining kosmik missiyada qo‘llanilishi bilan belgilanadi.
Agar AI moduli orbitada muvaffaqiyatli ishlasa, bu kelajakdagi masofaviy zondlash, aqlli qishloq xo‘jaligi va geoma’lumotlar tahliliga oid yangi loyihalar uchun muhim tajriba bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, bu loyiha O‘zbekiston mutaxassislarining kosmik texnologiyalar va sun’iy intellekt yo‘nalishidagi salohiyatini xalqaro miqyosda namoyish etuvchi muhim qadamlardan biri sifatida e’tiborga loyiq.
