Qozog‘iston, O‘zbekiston va Birlashgan Arab Amirliklari Afg‘oniston orqali Qozog‘iston va O‘zbekistonni Pokiston portlari bilan bog‘lashni ko‘zda tutuvchi CASA temiryo‘l loyihasining texnik-iqtisodiy asosini o‘rganish bo‘yicha memorandum imzoladi.
Loyiha amalga oshirilsa, Markaziy Osiyoning dengizga chiqish imkoniga ega bo‘lmagan davlatlari uchun Janubiy Osiyo bozorlari va Hind okeani portlariga qo‘shimcha transport yo‘li paydo bo‘lishi mumkin.
CASA — Qozog‘iston–O‘zbekiston–Afg‘oniston–Pokiston yo‘nalishining qisqartmasi. Taklif etilayotgan koridor Qozog‘iston va O‘zbekistonni Afg‘oniston orqali Pokiston bilan bog‘laydi.
Yo‘nalish orqali yuklarning Pokistonning Karachi va Gvadar kabi portlariga yetkazilishi ko‘zda tutilmoqda. Bu Markaziy Osiyoni xalqaro dengiz savdo yo‘llari bilan bog‘laydigan yangi logistika zanjirini shakllantirishi mumkin.
Loyihaning ahamiyati Markaziy Osiyoning geografik joylashuvi bilan bog‘liq. Qozog‘iston va O‘zbekiston dengizga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqish imkoniga ega emas. Shu sababli xalqaro yuk tashuvlarda dengiz portlariga chiqish uchun qo‘shni davlatlar hududidan o‘tuvchi tranzit yo‘llardan foydalaniladi.
Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, taklif etilayotgan temiryo‘l kelajakda Toshkentdan Gvadar portigacha taxminan 3 ming kilometrlik yo‘nalishni shakllantirishi mumkin.
Afg‘oniston Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasida joylashgani sababli ikki mintaqani bog‘lovchi potensial tranzit hudud hisoblanadi. O‘zbekiston bir necha yildan beri Afg‘oniston orqali Pokistonga chiqadigan temiryo‘l aloqasini rivojlantirish ustida ishlamoqda. 2025-yilda O‘zbekiston, Afg‘oniston va Pokiston uch davlatni bog‘laydigan temiryo‘l qurilishi bo‘yicha texnik-iqtisodiy asos ishlab chiqish uchun hukumatlararo kelishuv imzolagan. CASA loyihasi ushbu janubiy transport yo‘nalishini Qozog‘iston temiryo‘l tarmog‘i bilan bog‘lash imkonini beradi
Yangi memorandumning muhim jihatlaridan biri — Birlashgan Arab Amirliklarining loyihada ishtirok etishidir. Kelishuv Qozog‘iston va O‘zbekiston transport idoralari hamda BAA Energetika va infratuzilma vazirligi o‘rtasida imzolangan. Qozog‘iston hukumati BAAning transport infratuzilmasi, logistika va yirik investitsiya loyihalaridagi tajribasini ta’kidlagan.
Hozircha memorandum BAA tomonidan loyiha uchun aniq mablag‘ ajratilganini anglatmaydi. Loyihaning moliyalashtirish modeli texnik, iqtisodiy va moliyaviy baholashlardan keyin aniqlanishi kutilmoqda.
CASA Qozog‘iston uchun yuklarni janubga, Janubiy Osiyo bozorlariga olib chiqishning qo‘shimcha yo‘lini yaratishi mumkin. Qozog‘iston hukumati ma’lumotlariga ko‘ra, kengroq CASA koridori kelajakda yiliga 10 mln tonnagacha yuk tashish imkoniyatiga ega bo‘lishi mumkin. Yuklar Pokistonning Karachi va Gvadar portlariga yetkazilishi ko‘zda tutilmoqda. Bu Qozog‘istonga mavjud Sharq–G‘arb transport yo‘nalishlariga qo‘shimcha ravishda Janubiy Osiyo bilan bog‘lanish imkonini berishi mumkin.
O‘zbekiston uchun loyihaning asosiy ahamiyati xalqaro transport yo‘nalishlari va dengiz portlariga chiqish imkoniyatlarini kengaytirish bilan bog‘liq. Bugungi kunda mamlakat bir nechta yo‘nalishda temiryo‘l aloqalarini rivojlantirmoqda. Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temiryo‘li sharqiy yo‘nalishdagi aloqalarni kuchaytirsa, Trans-Afg‘on temiryo‘li janubga, Pokiston portlariga chiqishni ta’minlashga qaratilgan.
CASA koridori ushbu loyihalarni Qozog‘iston temiryo‘l tarmog‘i bilan bog‘lashi va kelajakda Xitoy–Qozog‘iston–O‘zbekiston–Afg‘oniston–Pokiston yo‘nalishidagi kengroq logistika koridorining bir qismiga aylanishi mumkin.
Hozircha loyiha texnik-iqtisodiy asosni o‘rganish bosqichida. Ushbu tadqiqotlar yakunlangach, koridorning keyingi bosqichlari va uni amalga oshirish mexanizmlari aniqlanadi.
