Odatda bir-biriga raqib bo’lgan kompaniyalar kamdan-kam holatlarda bitta hujjatga imzo chekadi. Nvidia, Microsoft, Meta, IBM, Dell, Palantir, Hugging Face, Mistral, Andreessen Horowitz va Y Combinator kabi 25 ta kompaniya va tashkilot «Open Weights and American AI Leadership» nomli ochiq xatga birgalikda imzo qo’ydi. Xat AQSh qonun chiqaruvchilariga qaratilgan bo’lib, undagi talab bitta: ochiq kodli (open-weight) AI modellarini cheklovchi tartibga solishlardan voz kechish.
Xatni Nvidia serverida joylashtirishdi, uni esa kompaniya boshlig’i Jensen Huang X (avvalgi Twitter) tarmog’ida o’zining birinchi postida targ’ib qildi. Microsoft CEO’si Satya Nadella xatni qayta ulashib, buni milliy xavfsizlik masalasi sifatida baholadi. Elon Musk ham g’oyani qo’llab-quvvatladi, biroq SpaceX rasman imzolovchilar ro’yxatiga kirmadi. E’lon qilingandan keyingi bir necha kun ichida imzolovchilar soni bir necha barobar oshdi.
Hodisadan bir kun oldin 200 dan ortiq startap Oq uyga xuddi shu talab bilan murojaat qilgan edi. Bundan tashqari, xat AQShda xitoylik ochiq modellar atrofidagi keskin bahs fonida paydo bo’ldi — Oq uy amaldori Michael Kratsios xitoylik Moonshot AI kompaniyasini o’zining Kimi K3 modelini Anthropic’ning Fable 5 modelidan distillyatsiya orqali yaratganlikda ayblagan, Moliya vaziri Skott Bessent esa buni o’g’irlikka tenglashtirib, sanksiya solish imkoniyatini ko’targan edi.
Xat mualliflari distillyatsiyani — bir model natijalaridan boshqa modelni yaxshilash uchun foydalanish amaliyotini — huquqiy buzilish bilan aralashtirmaslikka chaqiradi. Ularning ta’kidlashicha, bu keng tarqalgan va qonuniy texnika bo’lib, uni cheklash o’rniga faqat noqonuniy o’zlashtirish holatlariga qarshi maqsadli huquqiy choralar qo’llanishi kerak.
Odatiy tasavvurga ko’ra, ochiq model — xavfli model. Xat mazmuniga ko’ra: yopiq modellar ham buziladi yoki xato beradi, biroq tashqi tadqiqotchilar bu kamchiliklarni ko’ra olmaydi va tekshira olmaydi. Ochiq modellar esa minglab mustaqil jamoa tomonidan doimiy ravishda red-teaming qilinadi, ya’ni ularning zaifliklari ochiq tarzda topiladi va tuzatiladi. Bir nechta yopiq modelga tayanish esa yagona nosozlik nuqtasini yaratadi — ular buzilsa yoki noto’g’ri ishlasa, buni kim va qachon aniqlashini hech kim kafolatlay olmaydi.
OpenAI, Anthropic va Google esa bu ro’yxatdan joy olmadi. Bu uch kompaniya hozirgi kunda yopiq model bozorining yetakchilari bo’lib, ochiq modellarga nisbatan qattiqroq tartibga solish aynan ularning raqobatdagi ustunligini mustahkamlaydi. Shu sababli ularning xatda ishtirok etmasligi hayratlanarli emas, balki manfaatlar to’qnashuvining aniq ko’rinishi sifatida talqin qilinmoqda.
Ochiq kodli modellar startaplar uchun kirish to’sig’ini pasaytiradi — noldan model o’rgatish yoki har bir so’rov uchun API orqali to’lov qilish shart emas. AQShda ochiq modellarga nisbatan qattiq tartibga solish joriy etilsa, bu global miqyosda ochiq ekotizimning rivojlanish sur’atiga ta’sir qilishi mumkin — bu esa xitoylik alternativalarning pozitsiyasini kuchaytirishi ehtimoldan xoli emas.
