Qozog‘iston va Armanistonda kelgusi 12 oy ichida umumiy quvvati 250 MVt bo‘lgan NVIDIA AI infratuzilmasini ishga tushirish rejalashtirilmoqda. NVIDIA rahbari Jensen Huang ushbu loyihani nafaqat texnologik, balki yangi kompaniyalar va investitsiyalarni jalb qilishi mumkin bo‘lgan iqtisodiy imkoniyat sifatida baholadi. Loyihani Firebird kompaniyasi amalga oshirmoqda. Yangi infratuzilmadan tadqiqotchilar, startaplar, sanoat kompaniyalari va davlat tashkilotlari foydalanishi kutilmoqda.
Jensen Huangning fikricha, sun’iy intellekt uchun hisoblash quvvati zamonaviy iqtisodiyotning elektr energiyasi va internet kabi asosiy infratuzilmalaridan biriga aylanmoqda. Sababi oddiy: zamonaviy AI modellarini yaratish, o‘qitish va ishga tushirish katta hajmdagi GPU resurslarini talab qiladi. Agar bunday imkoniyat mamlakat ichida mavjud bo‘lmasa, kompaniyalar xorijiy bulut xizmatlari va data-markazlarga bog‘lanib qoladi. Huang buni uzoq muddatli strategik masala deb hisoblaydi. Uning fikricha, mamlakatlar faqat xorijdagi AI xizmatlaridan foydalanib qolmasdan, o‘zlarining hisoblash infratuzilmasini ham yaratishi kerak.
250 MVt oddiy data-markaz loyihasi emas. Bunday miqyosdagi infratuzilma yirik AI klasterlarini joylashtirish, modellarni o‘qitish va katta hisoblash quvvatini talab qiladigan sanoat vazifalarini bajarishga xizmat qilishi mumkin. Qozog‘iston uchun eng muhim jihat faqat GPUlar soni emas, balki hisoblash quvvatining mamlakat ichida paydo bo‘lishidir. Bu bir nechta yo‘nalishga ta’sir qilishi mumkin:
- AI startaplari qimmat xorijiy hisoblash resurslariga kamroq bog‘lanadi;
- universitet va tadqiqot markazlari katta hajmdagi AI hisoblash imkoniyatiga ega bo‘ladi;
- kompaniyalar AI yechimlarini mahalliy infratuzilmada ishlab chiqishi va ishga tushirishi mumkin;
- xalqaro texnologik kompaniyalar uchun mintaqada yangi imkoniyatlar paydo bo‘ladi;
- AI asosidagi xizmatlar va startaplar rivojlanishi tezlashishi mumkin.
Huangning asosiy urg‘ularidan biri yangi infratuzilmaning mahalliy startaplar uchun katalizator bo‘lishi mumkinligidir. Bugungi AI iqtisodiyotida yaxshi g‘oyaning o‘zi yetarli emas. Modellarni o‘qitish, fine-tuning, inference va katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash uchun katta hisoblash quvvati kerak. Agar bunday resurslar mamlakat ichida mavjud bo‘lsa, startaplar uchun g‘oyadan tayyor mahsulotgacha bo‘lgan yo‘l qisqaradi. Kuchli AI infratuzilmasi xorijiy texnologik kompaniyalarni ham jalb qilishi mumkin. Huang buni “magnit” deb ta’riflagan — kompaniyalar nafaqat mahalliy bozor, balki mavjud kuchli hisoblash infratuzilmasidan foydalanish imkoniyati sababli ham mintaqaga kelishi mumkin.
Qozog‘iston uchun loyiha shunchaki yangi data-markaz qurishdan iborat emas. Katta hajmdagi hisoblash quvvatiga ega bo‘lish mamlakatning Markaziy Osiyodagi texnologik markaz sifatidagi pozitsiyasini kuchaytirishi mumkin. AI infratuzilmasi fintech, logistika, energetika, ishlab chiqarish, sog‘liqni saqlash va davlat xizmatlari kabi sohalarda sun’iy intellektdan foydalanishni tezlashtirishi mumkin. Shu sababli AI data-markazlari kelajakda oddiy texnologik obyekt emas, balki iqtisodiy raqobatning yangi omiliga aylanishi mumkin.
Biroq infratuzilmani qurish — faqat birinchi qadam. Uning uzoq muddatli samarasi muhandislar, tadqiqotchilar, startaplar, investorlar va ushbu resurslardan samarali foydalana oladigan kompaniyalardan iborat mahalliy ekotizimning shakllanishiga bog‘liq. Agar infratuzilma va kadrlar rivoji bir vaqtda amalga oshsa, rejalashtirilayotgan 250 MVt quvvatli AI infratuzilmasi shunchaki yirik GPU klasteri emas, balki Markaziy Osiyoda yangi AI iqtisodiyotining asoslaridan biriga aylanishi mumkin.
