Dunyoning eng qimmat sun’iy intellekt kompaniyalaridan biri bo’lgan OpenAI AQSh hukumatiga kompaniyaning 5 foizlik ulushini berish imkoniyatini muhokama qilmoqda. Agar bu tashabbus amalga oshsa, u nafaqat OpenAI, balki AI kompaniyalari va davlat o’rtasidagi hamkorlikning yangi modeliga asos solishi mumkin. Bu haqda Financial Times xabar berdi. Nashrning yozishicha, g’oya hali dastlabki muhokamalar bosqichida bo’lib, yakuniy qaror qabul qilinmagan.
So’nggi yillarda AQShda sun’iy intellekt texnologiyalarining jadal rivojlanishi hukumat va siyosatchilar e’tiborini tobora ko’proq tortmoqda. AI’ning iqtisodiyot, mehnat bozori, milliy xavfsizlik va mualliflik huquqlariga ta’siri bo’yicha bahslar kuchayib borayotgan bir paytda, OpenAI bosh direktori Sam Altman hukumatni nafaqat AI’ni tartibga soluvchi, balki uning iqtisodiy muvaffaqiyatidan manfaatdor tomon sifatida ko’rishni taklif qilmoqda. Unga ko’ra, sun’iy intellekt yaratadigan ulkan iqtisodiy qiymatdan jamiyat ham bevosita foyda olishi kerak.
Taklif qanday ishlaydi?
Financial Times ma’lumotlariga ko’ra, 5 foizlik ulush to’g’ridan-to’g’ri AQSh hukumatiga berilmaydi. Aksincha, u maxsus Public Wealth Fund (ommaviy farovonlik jamg’armasi) orqali boshqarilishi mumkin.
Bunday model orqali OpenAI qiymati oshgani sari fond ham daromad oladi va kelajakda undan mamlakat fuqarolari manfaat ko’rishi mumkin. Mazkur yondashuv ayrim davlatlarning milliy investitsiya jamg’armalari faoliyatiga o’xshash mexanizm sifatida ko’rilmoqda.
Xabarga ko’ra, Sam Altman ushbu model kelajakda boshqa yirik AI kompaniyalari uchun ham qo’llanilishini istaydi. Nazariy jihatdan Google, Meta va Anthropic kabi kompaniyalar ham shunga o’xshash mexanizm orqali davlat fondiga ulush ajratishi mumkin. Biroq hozircha bu kompaniyalar tomonidan bunday reja tasdiqlanmagan.
Agar OpenAI hukumat uchun yangi aksiyalar chiqarsa, bu amaldagi aksiyadorlarning ulushi kamayishiga (dilution) olib keladi. Bugungi kunda OpenAI taxminan 852 milliard dollarga baholanmoqda. Shunga ko’ra, kompaniyaning 5 foizlik ulushi qariyb 42,6 milliard dollar qiymatga ega bo’lishi mumkin. Bu texnologiya tarixidagi eng yirik davlat ulushlaridan biriga aylanish ehtimolini anglatadi.
Muhimi, bu hali faqat muhokama qilinayotgan tashabbus hisoblanadi. Taklif amalga oshishi uchun huquqiy va siyosiy jarayonlardan o’tishi, shuningdek, tegishli davlat organlari tomonidan ma’qullanishi talab etiladi.
Shunga qaramay, ushbu g’oya sun’iy intellekt yaratadigan iqtisodiy qiymat kimga tegishli bo’lishi kerakligi haqidagi global muhokamalarga yangi yo’nalish berishi mumkin. Agar loyiha amalga oshsa, hukumat AI’ni faqat nazorat qiluvchi emas, balki uning muvaffaqiyatidan bevosita manfaatdor hamkorlardan biriga aylanishi ehtimoldan xoli emas.
