Qirg‘iziston Respublikasi Prezidenti Sadir Japarov mamlakatning texnologik kelajagini belgilab beruvchi strategik farmonni imzoladi. Davlat rahbarining rasmiy saytida e’lon qilingan ushbu hujjat respublikada yuqori texnologiyalar va startap ekotizimining keskin o‘sishini ta’minlashni ko‘zlaydi. Mazkur islohotning bir qismi sifatida IT-kompaniyalar va innovatsion startaplarga besh yillik soliq imtiyozlari berilmoqda.
Soliq imtiyozlaridan kimlar foydalana oladi?
Farmonga muvofiq, yuqori texnologiyalar va kreativ iqtisodiyot sohalarida faoliyat yurituvchi korxonalar 5 yil muddatga asosiy soliqlardan to‘liq ozod qilinadi. Ushbu rag‘batlantirish chorasi, ayniqsa, startaplar va dasturiy ta’minot bozorini rivojlantirishda kuchli drayver bo‘lib xizmat qilishi kutilmoqda. Quyidagi sohalarga ixtisoslashgan subyektlar soliq imtiyozlarini olish huquqiga ega bo‘ladilar:
- Raqamli texnologiyalarga asoslangan innovatsion startaplar;
- Dasturiy ta’minotni ishlab chiqish, axborot tizimlari muhandisligi hamda Sun’iy intellekt (AI) loyihalarini joriy etish bilan shug‘ullanuvchi kompaniyalar;
- Biznes-jarayonlar autsorsingi (BPO) va eksportga yo‘naltirilgan IT-xizmatlar;
- Internetda raqamli kontent yaratish va uni tarqatish bilan professional darajada shug‘ullanuvchi shaxslar (blogerlar va influenserlar);
- Badiiy filmlar, raqamli video va televizion kontent ishlab chiqaruvchi kreativ industriya studiyalari.
IT-sektori xodimlari uchun minimal soliq stavkalari: Soliq imtiyozlari daromad solig‘ini to‘liq qamrab olmasa-da, startaplar uchun ushbu yo‘nalishda ham katta yon bosildi: IT va kreativ soha xodimlari uchun daromad solig‘i stavkasi ikki barobarga qisqartirilib, standart 10 foiz o‘rniga 5 foiz etib belgilandi.
Bundan tashqari, mazkur kompaniyalar xodimlari uchun davlat ijtimoiy sug‘urta badali miqdori mamlakatdagi o‘rtacha oylik ish haqining 12 foizi hajmida qat’iy qayd etildi. Bu startaplarga faoliyatining dastlabki yillarida iqtidorli mutaxassislarni o‘zida saqlab qolish va moliyaviy resurslarni faqatgina loyihalarni kengaytirishga (scale-up) yo‘naltirish imkonini beradi.
An’anaviy biznesga yangi talablar va raqamlashtirish
Hukumat texnologiya sektorini qo‘llab-quvvatlash bilan bir qatorda, an’anaviy xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida soliq intizomini kuchaytirmoqda va undan tushgan daromadlarni raqamli infratuzilmaga yo‘naltirishni rejalashtirmoqda. Farmon bilan umumiy ovqatlanish muassasalari (kafe, restoranlar), hammom va saunalar uchun qat’iy soliq stavkalari belgilandi:
- Bishkek va O‘sh shaharlarida: soliq stavkasi 1 foizdan 5 foizgacha oshirildi;
- Respublikaning qolgan hududlarida: stavka ilgarigi 0,5 foizdan 3 foizgacha ko‘tarildi.
Soddalashtirilgan tizimdan umumiy soliq rejimiga ixtiyoriy ravishda o‘tishni xohlovchi tadbirkorlar uchun yakuniy muddat 2026-yil 1-oktyabr etib belgilandi.
Oltin konlari va kontrabandaga qarshi choralar — budjet barqarorligi kafolati
IT-startaplarga berilgan soliq imtiyozlari tufayli budjetda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan bo‘shliqlarni qoplash maqsadida davlat tog‘-kon sanoati va savdo yo‘nalishlari ustidan nazoratni kuchaytirmoqda.
- Tog‘-kon sanoati: Oltin va kumush qazib olish hamda qayta ishlash bilan shug‘ullanuvchi yirik korxonalar uchun daromad solig‘ining progressiv stavkalari joriy etilmoqda. Soliq hajmi xalqaro tovar-xomashyo birjalaridagi qimmatbaho metallarning jahon narxlariga qarab to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘sib boradi.
- Kontrabandaga qarshi kurash: YeOII davlatlaridan soliqlardan qochish maqsadida tovarlarni noqonuniy olib kirayotganlar uchun qat’iy, tabaqalashtirilgan jarimalar joriy etildi. Jarima miqdori bevosita musodara qilingan kontrabanda tovarlarining bozor qiymatidan kelib chiqib hisoblanadi.
Batkenlik quruvchilarga ijtimoiy ko‘mak
Farmonning muhim gumanitar qismi chegara mojarolaridan jabr ko‘rgan Batken viloyati infratuzilmasini tiklashga qaratilgan. Batken aholisiga bepul topshirish uchun davlat mablag‘lari hisobidan uy-joy qurayotgan qurilish kompaniyalarining barcha mavjud soliq qarzdorliklari davlat tomonidan to‘liq hisobdan chiqariladi.
Sadir Japarovning ushbu so‘nggi farmoni Qirg‘izistonning xomashyoga qaram iqtisodiyotdan intellektual va raqamli iqtisodiyot modeliga o‘tish borasidagi qat’iy intilishini yaqqol namoyon etadi. Startaplar, dasturchilar va sun’iy intellekt loyihalari uchun joriy etilgan 5 yillik soliq imtiyozlari nafaqat mahalliy innovatsiyalarni rag‘batlantiradi.
