Texnologiya tobora chuqurroq inson tabiatiga kirib bormoqda. Endi esa u eng noaniq, eng shaxsiy tajribalardan biriga — og‘riqqa — tegmoqda. MIT Technology Review’da chop etilgan maqolada jurnalist Jessica Hamzelou shunday savol qo‘yadi: “Texnologiya bizning og‘riqni his qilishimizni tushuna oladimi?”
PainChek: yuzdagi ifodadan og‘riqni aniqlovchi AI
Avstraliyada ishlab chiqilgan PainChek nomli ilova shunchaki kamera va algoritmlardan foydalanib, bemorning yuzidagi mikro ifodalarni — labning biroz qaltirashi, qoshning qisilishi yoki lab chetidagi tortishni — tahlil qiladi. Shundan so‘ng, parvarishlovchi yoki shifokor bemor holatini baholovchi qisqa so‘rovnomani to‘ldiradi. Natijada dastur bemorning og‘riq darajasini taxminan “ball” shaklida chiqaradi.
Bu texnologiya, ayniqsa, demensiya yoki nutq bilan muammosi bor bemorlar uchun foydali — ular og‘riqni so‘z bilan ifoda eta olmasa-da, yuz ifodasi orqali uni sezdiradi.
Ammo og‘riq – raqam emas, tajriba
Og‘riqni 1 dan 10 gacha ball bilan o‘lchashning o‘zi qanchalik sub’yektiv ekani hammaga tanish. Kimdir uchun 6 darajadagi og‘riq — chidab bo‘lmas azob, boshqasi uchun esa oddiy bezovtalik. Og‘riqni o‘lchash jarayoniga ruhiy holat, stress, madaniy fon, hatto hayotga munosabat ham ta’sir qiladi.
Singapur Milliy universiteti neyropsixologi Stuart Derbyshire shunday deydi:
“Biz hech qachon haqiqiy ‘pain-o-meter’ — ya’ni og‘riqni aniq o‘lchaydigan qurilmaga ega bo‘lolmaymiz. Insonning so‘zli ifodasi baribir eng ishonchli manba bo‘lib qoladi.”
Texnologiya chegarasi: aniqlash mumkin, ammo his qilish emas
PainChek kabi tizimlar tibbiyot amaliyotida muhim bo‘lishi mumkin — ayniqsa, bolalar, nogironlar yoki keksalarda og‘riqni erta aniqlash uchun. Ammo bu texnologiyalar og‘riqni anglash emas, faqat ko‘rish imkonini beradi.
Shifokor og‘riqni sezgani bilan, uni qanday davolash masalasi ochiq qoladi:
- Qisqa muddatli og‘riqlar uchun analgetiklar mavjud.
- Surunkali og‘riqlar esa ko‘pincha dori bilan to‘liq davolanmaydi.
Bu esa shifokorlarni yangi yechim — inson hissiyotini chuqurroq anglaydigan “empatik texnologiyalar” haqida o‘ylashga majbur qilmoqda. AI og‘riqni o‘lchashda yordam berishi mumkin, lekin uni his qilishni o‘rganmagancha, u faqat tashqi belgilarni tahlil qiluvchi kuzatuvchigina bo‘lib qoladi. Inson tanasi — bu biologik tizim, ammo og‘riq — ruhiy tajriba. Texnologiya esa hozircha ruhni o‘lchay olmaydi.
