Oʻzbekistonning B2B fintex va raqamli xizmatlar bozorida strategik ahamiyatga ega yirik kelishuv amalga oshirildi. «Didox» va boshqa bir qator ommabop biznes-servislar asoschisi Askar Ismailov «Aloqa Finance Faktoring Tashkiloti» kompaniyasining nazorat ulushini sotib olganini ma’lum qildi. Ushbu qadam shunchaki alohida aktivni qoʻlga kiritish emas, balki tadbirkorlar va korporativ sektor uchun yillar davomida izchil barpo etilayotgan yaxlit raqamli infratuzilmaning mantiqiy rivojlanish bosqichidir.
Platforma modelining cheklovlari va bozordagi kapital taqchilligi
Soʻnggi ikki yil davomida Askar Ismailov jamoasi tomonidan faktoring xizmatlarini raqamlashtirishga ixtisoslashgan «Finmakon.uz» platformasi faol rivojlantirib kelindi. Biroq bozor operatsiyalarining chuqur tahlili tizimli bir muammoni yuzaga chiqardi: bugungi kunda Oʻzbekiston bozorida faktoring vositalariga boʻlgan talab hajmi banklar va amaldagi faktoring kompaniyalari taqdim etayotgan erkin kapital hajmidan sezilarli darajada yuqori. Oqibatda, likvidlik tanqisligi tufayli yuqori reytingga ega va ishonchli boʻlgan koʻplab tijorat bitimlari moliyalashtirilmay qolib ketayotgan edi.
Ushbu holat klassik platforma modelining oʻziga xos cheklovlarini koʻrsatib berdi. «Finmakon» raqamli operator sifatida yetkazib beruvchi va faktorni uchrashtirishi, jarayonlarni toʻliq avtomatlashtirishi hamda risklarni baholash (scoring) uchun zarur ma’lumotlarni taqdim etishi mumkin, biroq platformaning oʻzi toʻgʻridan-toʻgʻri moliyaviy resurs ajratish imkoniyatiga ega emas. Bozordagi aynan mana shu kapital va taklif oʻrtasidagi uzilishni bartaraf etish hamda likvidlik boʻshligʻini toʻldirish maqsadida ekotizimga shaxsiy kapital fondini integratsiya qilish, ya’ni «Aloqa Finance» kompaniyasini sotib olish qarori qabul qilindi.
Biznes uchun vertikal integratsiyalashgan B2B ekotizimi
«Aloqa Finance» tashkilotining sotib olinishi bilan biznes operatsiyalarini toʻliq qamrab oluvchi va bir-birini toʻldiruvchi besh bosqichli infratuzilma zanjiri shakllandi. Ayni paytda ushbu korporativ ekotizim quyidagi funksional elementlardan tashkil topgan:
- Venkon — kompaniyalarning ichki biznes jarayonlari, operatsiyalari va moliyaviy hisob-kitoblarini avtomatlashtirish tizimi.
- Didox — kompaniyalararo oʻzaro hamkorlik, yuridik kuchga ega raqamli hujjatlar va elektron hisob-fakturalar almashinuvi platformasi.
- iHamkor — kontragentlarning ishonchliligini tekshirish, risklarni boshqarish va strategik qarorlar qabul qilish uchun analitik ma’lumotlar bazasi.
- Finmakon — bitimlarni moliyalashtirish jarayonini raqamli formatda muvofiqlashtiruvchi va tashkil etuvchi faktoring platformasi.
- Aloqa Finance — ekotizim ichidagi hamda bozordagi bitimlarni tezkor va toʻgʻridan-toʻgʻri moliyalashtirishga yoʻnaltiriladigan xususiy kapital manbai.
Askar Ismailovning ta’kidlashicha, yangi aktivning sotib olinishi «Finmakon» platformasining mustaqil operatorlik faoliyatiga ta’sir koʻrsatmaydi. Platforma bozordagi barcha banklar va mustaqil faktorlar uchun ochiq hamda neytral ligini saqlab qoladi. «Aloqa Finance» esa tizim ichida barqaror likvidlikni ta’minlovchi qoʻshimcha instrument vazifasini bajaradi.
Soha ekspertlarining fikriga koʻra, ushbu kelishuv institutsional va iqtisodiy jihatdan juda mantiqiy qadam hisoblanadi. Platformada xaridorlar va sotuvchilar faolligini ushlab turish hamda tranzaksiyalar hajmini oshirish uchun ularni oʻz vaqtida likvid resurslar bilan ta’minlash mexanizmi zarur edi.
Shu bilan birga, tahlilchilar Oʻzbekistondagi investitsiya muhiti xususiyatlaridan kelib chiqib, ushbu infratuzilmaning kelgusi rivoji boʻyicha qiziqarli prognozlarni ilgari surmoqdalar. Bugungi kunda mamlakatda jismoniy shaxslarning boʻsh mablagʻlarini jalb qilish vositalari asosan koʻchmas mulk va bank depozitlari bilan cheklangan boʻlib, fond bozori hali yetarli darajada ommalashmagan. Mazkur ekotizim doirasida kelajakda ishonchli va yirik korporativ mijozlarning faktoring kelishuvlariga xususiy investorlarning mablagʻlarini qisqa muddatga jalb etuvchi kraudfinanslashtirish (crowdfunding) raqamli instrumentlarining yoʻlga qoʻyilishi muqobil investitsiya bozorida jiddiy burilish yasashi mumkin. Bu model risklarni investorlar oʻrtasida diversifikatsiya qilish, biznes uchun esa bank tizimidan tashqaridagi yirik va moslashuvchan moliyaviy manbaga yoʻl ochish imkonini beradi.
«Aloqa Finance» kompaniyasida rebrending jarayonlarini oʻtkazish, boshqaruv jamoasini yangilash va yangi rivojlanish strategiyasini ishga tushirish rejalashtirilgan. Biroq hozirgi bosqichda shakllantirilgan tizimli infratuzilmaning oʻziyoq Oʻzbekistonning B2B va fintex sektorida raqamli integratsiyani butunlay yangi darajaga olib chiqishidan dalolat beradi.
