Startapga investitsiya jalb qilish jarayonida asoschilar duch keladigan ikkita eng muhim moliyaviy-huquqiy tushuncha mavjud: kompaniyaning baholanishi (Valuation) va aksiya egalari jadvali (Cap Table). Ushbu tushunchalarni notoʻgʻri tushunish va ulushlarni xato taqsimlash, asoschilarning (founders) keyingi investitsiya raundlarida oʻz kompaniyasi ustidan nazoratni erta yoʻqotib qoʻyishiga (loss of control) olib keladi.
Hamasoschilar oʻrtasida ulushlarni adolatli taqsimlash hamda kompaniyani himoya qiluvchi Vesting mexanizmi haqida Vesting va cliff nima? Hamasoschilar oʻrtasida ulushlarni taqsimlash maqolamizda oʻqing.
1. Pre-money va post-money valuation farqi
Kompaniyaning baholanishi investitsiya kirishidan oldingi va keyingi holatiga koʻra ikki turga boʻlinadi. Ularning formulasi eng oddiy koʻrinishda quyidagicha hisoblanadi:
Post-moneyvaluation=Pre-moneyvaluation+Investitsiyasummasi
Misol uchun: Sizning startapingiz investitsiya kiritilishidan oldin $4 million (Pre-money valuation) ga baholandi deylik. Yangi investor loyihaga $1 million sarmoya kiritdi. Natijada kompaniyaning yangi, ya’ni Post-money qiymati 5millionni tashkil etadi (4M + $1M = $5M).
Bunda investorning kompaniyadagi yakuniy ulushi quyidagicha hisoblanadi: \frac{\$1,000,000}{\$5,000,000} = 20\%
2. Cap table (Capitalization Table) namunasi
Cap Table — bu startapdagi barcha ulushlar (aksiyalar) kimga va qanday nisbatda tegishli ekanligini koʻrsatuvchi rasmiy jadvaldir.
| Aksiyador (Shareholder) | Aksiyalar soni | Pre-round % | Post-round % |
| Hamasoschi A (CEO) | 450,000 | 50.0% | 40.0% |
| Hamasoschi B (CTO) | 450,000 | 50.0% | 40.0% |
| Option pool (ESOP) | 100,000 | 10.0% (Pre) | 8.0% |
| Yangi investor (Angel/VC) | 250,000 | 0.0% | 20.0% |
| Jami | 1,250,000 | 100.0% | 100.0% |
(Izoh: Investitsiya kirgandan soʻng yangi aksiyalar chiqariladi, natijada eski asoschilarning foiz ulushi matematik jihatdan kamayadi. Bu jarayon Dilution deb ataladi).
Cap Table’ni kompaniya tashkil topgan dastlabki kundan boshlab shaffof va toza tuting. Notoʻgʻri yoki murakkab ulush taqsimoti (masalan, ishlamaydigan sheriklarga katta ulush berib qoʻyilishi) kelajakdagi institutsional VC investorlarni loyihadan choʻchitadi.
