2026-yil 22-iyuldan boshlab O‘zbekistonda «Mas’uliyati cheklangan jamiyat (MChJ) to‘g‘risida»gi yangi qonun kuchga kirdi. Hujjat 2001-yildan buyon amal qilib kelgan avvalgi qonunni to‘liq almashtirdi va mamlakatda korporativ boshqaruv tizimini zamonaviy xalqaro standartlarga moslashtirishni maqsad qilgan.
Yangi qonun investorlar huquqlarini kuchaytirish, biznes yuritish shaffofligini oshirish hamda kompaniyalarni boshqarish tizimini takomillashtirishga qaratilgan bir qator muhim o‘zgarishlarni o‘z ichiga oladi.
Minoritar va majoritar ishtirokchilar maqomi belgilandi. Qonunchilikda ilk bor majoritar va minoritar ishtirokchilar tushunchalari rasman mustahkamlandi. Shuningdek, minoritar ishtirokchilarning manfaatlarini himoya qilish maqsadida maxsus qo‘mitalar tashkil etish imkoniyati yaratildi.
Rahbariyat uchun fidutsiar majburiyatlar joriy etildi. Direktorlar, kuzatuv kengashi a’zolari va ijro organlari endilikda kompaniya manfaatlarini ustuvor qo‘yishi, manfaatlar to‘qnashuviga yo‘l qo‘ymasligi hamda qaror qabul qilishda zarur ehtiyotkorlik bilan harakat qilishi shart. Bu xalqaro korporativ boshqaruv amaliyotida keng qo‘llaniladigan tamoyillardan biri hisoblanadi.
Affillangan shaxslar bilan bitimlar tartibga solindi. Yangi qonun affillangan shaxslar bilan tuziladigan bitimlarni tasdiqlash va nazorat qilish bo‘yicha aniq tartiblarni belgilaydi. Bu manfaatlar to‘qnashuvi va suiiste’mollarning oldini olishga xizmat qiladi.
Kuzatuv kengashi vakolatlari kengaytirildi. Kuzatuv kengashining vakolatlari va faoliyat yuritish tartibi aniq belgilandi. Bundan tashqari, masofaviy ovoz berish va so‘rovnoma orqali qaror qabul qilish mexanizmlari ham qonun bilan mustahkamlandi.
Filial va sho‘ba korxonalar faoliyati bo‘yicha yangi normalar joriy etildi. Qonun filiallar, vakolatxonalar, sho‘ba va qaram jamiyatlarning faoliyatini tartibga soluvchi alohida normalarni ham o‘z ichiga oladi.
Yangi qonun O‘zbekistonda korporativ boshqaruv tizimini zamonaviy talablarga moslashtirish yo‘lidagi muhim qadam hisoblanadi. Investorlar huquqlarining kuchaytirilishi, boshqaruv jarayonlarining shaffoflashishi va kompaniyalar faoliyatining aniqroq tartibga solinishi mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligini oshirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Ayniqsa, startup asoschilari, venchur investorlar va xususiy kompaniyalar uchun yangi qonun boshqaruv qoidalarini yanada aniq belgilab, investitsiya jalb qilish va biznesni rivojlantirish uchun qulayroq huquqiy muhit yaratadi.
