2025-yil 5-avgust kuni OpenAI so‘nggi besh yil ichida ilk bor parametrlari ochiq til modellari — gpt-oss-120b va gpt-oss-20b’ni taqdim etdi. Bu modellar an’anaviy ma’nodagi to‘liq ochiq manbali (open-source) bo‘lmasa-da, ular Apache 2.0 litsenziyasi ostida e’lon qilingan. Bu esa foydalanuvchilarga o‘qitilgan model parametrlarini yuklab olish, ularni lokal qurilmalarda ishga tushirish, nozik sozlash (fine-tuning) yoki boshqa maqsadlarda erkin foydalanish imkonini beradi.
OpenAI bosh direktori Sam Altman ushbu reliz haqida X (ilgari Twitter) platformasida quyidagicha yozdi:
“gpt-oss tayyor! Biz o4-mini darajasida ishlaydigan ochiq model yaratdik — u yuqori darajadagi noutbukda ishga tushadi (ajablanarli!), hatto kichikroq versiyasi smartfonda ham ishlay oladi. Jamoamizdan juda faxrlanaman — bu texnologiya uchun katta yutuq.”
Model xususiyatlari
Ushbu reliz tarkibida ikkita model mavjud: gpt-oss-120b va gpt-oss-20b.
- gpt-oss-120b — OpenAI’ning o4-mini modeli darajasidagi unumdorlikka ega bo‘lib, uni bir dona yuqori darajadagi NVIDIA grafik protsessorida ishlatish mumkin.
- gpt-oss-20b esa o3-mini bilan teng kuchga ega bo‘lib, 16 GB operativ xotiraga ega zamonaviy noutbuklar yoki kuchli smartfonlarda ham ishlashi mumkin.
Ikkala model ham Apache 2.0 litsenziyasi asosida chiqarilgan bo‘lib, bu ularni tijorat maqsadida ishlatish va tarqatishga to‘liq ruxsat beradi. Modellar Hugging Face kabi platformalarda yoki AWS Bedrock, SageMaker, Azure, va Databricks kabi bulutli xizmatlarda mavjud.
Xavfsizlik va sinov jarayoni
OpenAI ushbu modellarni chiqarishdan oldin ikki marta muddatni kechiktirib, keng ko‘lamli xavfsizlik sinovlarini o‘tkazdi. Kompaniya adversarial sinovlar (xavfli ssenariylar asosida sinash) orqali bu modellarni zararli maqsadlarda qayta moslashtirish imkoniyatlarini o‘rgandi. Mustaqil ekspertlar tomonidan baholangan natijalar modellar xavfli sohalar — masalan, biologik qurollar yoki kiberxavfsizlik — bo‘yicha xavf tug‘dirmasligini ko‘rsatdi.
Nima uchun bu muhim?
Ushbu yangilik OpenAI siyosatidagi muhim burilishni anglatadi. Avvalgi API orqali cheklangan foydalanish yondashuvidan farqli ravishda, bu safar kompaniya modellarni ochiqroq shaklda taqdim etmoqda. Bu OpenAI’ni Meta (LLaMA), DeepSeek-R1, Alibaba (Qwen) va Mistral kabi ochiq model yetakchilari qatoriga qo‘shmoqda.
Ochiq vaznli modelni ochiq litsenziya ostida taklif etish orqali OpenAI kichik jamoalar va yangi startaplarga katta xarajatlarsiz ilg‘or AI ilovalarini yaratish imkonini bermoqda.
Texnik tafsilotlar
gpt-oss-120b modelida tahminan 117–120 milliard parametr mavjud. Ammo u mixture-of-experts (mutaxassislar aralashmasi) arxitekturasida tuzilganligi bois, har bir token (so‘z) uchun atigi 5 milliard parametr faol bo‘ladi. Bu esa resurslardan samarali foydalanish imkonini beradi.
gpt-oss-20b modelining esa 16 GB operativ xotira talab qilishi uni noutbuklar va ba’zi mobil qurilmalar uchun mos qiladi.
Sinovlarda gpt-oss-120b modeli o4-mini darajasida yoki undan yuqori ishlagan, gpt-oss-20b esa o3-mini darajasiga yaqin natijalar ko‘rsatgan. Ikkala model ham mantiqiy fikrlash va vositalardan foydalanish bo‘yicha kuchli natijalar bergan, biroq eng ilg‘or yopiq tizimlarga qaraganda faktik xatolar (hallusination) biroz ko‘proq.
Taqqoslov jadvali
| Model | Parametrlar soni | Teng kuchli yopiq model | Mahalliy ishga tushadi | Ideal foydalanish holati |
|---|---|---|---|---|
| gpt-oss-120b | ~120 milliard | o4-mini | yuqori darajadagi GPU’da | Ilg‘or tahlil, murakkab AI tizimlari |
| gpt-oss-20b | ~20 milliard | o3-mini | noutbuk yoki telefonda | Yengil AI vazifalari, mobil ilovalar uchun mos |
Yakuniy xulosa
OpenAI ushbu reliz orqali Apache 2.0 litsenziyasi ostida tayyor modellarni taqdim etish orqali ochiqlik va imkoniyatlarga ochiqlik tarafdori ekanini namoyon qildi. Garchi modelni o‘qitish kodi va ma’lumotlar ommaviy bo‘lmasa-da, modelning og‘irliklarini taqdim etish kompaniya tarixidagi muhim burilish bo‘lib, ilgari faqat API orqali foydalanish imkoniyati mavjud bo‘lgan strategiyadan uzoqlashishni anglatadi.
Mustaqil dasturchilar va innovatsion startaplar uchun bu — yuqori darajadagi AI ilovalarini kamroq infrastrukturaviy xarajatlar bilan yaratish yo‘lida katta imkoniyat.
