Irlandiyaning Dromineer degan kichkina qishlog‘i bor. Bu yerda texnoparklar ham, startap akseleratorlari ham yo‘q. Hatto bir paytlar internet ham sekin ishlagan. Ammo aynan shu sokin joyda ulg‘aygan ikki aka-uka Jon va Patrik Kollison keyinchalik internetda pul qabul qilish tizimini butunlay o‘zgartirdi.
Ularning oilasi kichik mehmonxonani boshqarardi. Shuning uchun aka-uka bolaligidan biznesning eng oddiy, lekin eng muhim tomonlarini ko‘rib ulg‘aydi. Bu jarayonlar ular uchun abstrakt tushuncha emas, kundalik hayotning bir qismi edi.
Patrik juda erta dasturlashga qiziqa boshladi. Sakkiz yoshida universitet darajasidagi kompyuter kurslariga qatnadi, o‘n olti yoshida esa o‘zi yaratgan dastur bilan Irlandiyada yosh olimlar tanlovida g‘olib bo‘ldi. Jon ham akademik jihatdan ajralib turar, maktabni rekord natijalar bilan tugatgandi.
Hali o‘smirlik davridayoq ular birinchi startaplarini ishga tushirdi. eBaydagi yirik sotuvchilar uchun mo‘ljallangan bu xizmat bir necha yil ichida muvaffaqiyatli ishladi va kompaniya taxminan 5 million dollarga sotildi. Bu kelishuv aka-uka uchun boylikdanda muhimroq mahsulot yaratish, mijoz ehtiyojini tushunish va real muammoni texnologiya orqali hal qilish tajribasini berdi.
Shu tajribadan keyin ular bitta oddiy, ammo hammani qiynaydigan savolga duch kelishdi: nega internetda pul oʻtkazish bunchalik murakkab?
Sayt ochish, mahsulot sotish mumkin, ammo to‘lov qabul qilish banklar, hujjatlar, uzoq kutish va murakkab texnik integratsiyalar degani edi. Ko‘plab startaplar aynan shu bosqichda to‘xtab qolardi.
2010-yilda Jon va Patrik aynan shu muammoni hal qilishga kirishdi. Ularning maqsadi aniq edi: agar dasturchi bir necha qator kod yozsa, u darhol to‘lov qabul qila olishi kerak. Shu fikrdan keyin Stripe tug‘ildi. Kompaniya Kaliforniyada ro‘yxatdan o‘tkazildi.
Stripe boshqalardan keskin farq qildi. U banklar uchun emas, avvalo dasturchilar uchun yaratilgan edi. API’lari tushunarli, hujjatlari aniq, integratsiyasi tez bo‘ldi. Shu sababli dastlab kichik startaplar, keyin esa yirik kompaniyalar Stripeni tanlay boshladi.
Aka-uka ommaviy reklama va shovqindan qochdi. Ular mahsulot sifatiga e’tibor qaratdi. Hatto dastlabki mijozlarni jalb qilishda ham noodatiy yo‘l tanlandi. Patrik va Jon ayrim startaplarga shaxsan borib, Stripeni ularning laptopiga o‘rnatib berardi. Bu yondashuv keyinchalik “Kollison installation” nomi bilan tarqaldi.
Investorlar ham uzoq kuttirmadi. Stripe dastlabki yillarda Silikon vodiysining yirik fondlari va taniqli tadbirkorlaridan sarmoya oldi. Kompaniya esa shoshmasdan, izchil o‘sdi. 2021-yilda Stripening bahosi 95 milliard dollarga yetdi. Keyingi yillarda texnologiya bozoridagi umumiy vaziyat sabab baholash o‘zgarib turgan bo‘lsa-da, 2024–2025-yillarga kelib Stripe taxminan 90 milliard dollardan ortiq qiymatga ega eng yirik xususiy startaplardan biri bo‘lib qoldi. Bugun kompaniya trillionlab dollarlik to‘lovlarni qayta ishlaydi va minglab bizneslar uchun moliyaviy infratuzilma vazifasini bajaradi.
Jon va Patrik Kollison esa hanuz ommaviylikdan yiroq. Ular kam intervyu beradi, lekin Stripening ta’siri deyarli har bir onlayn to‘lovda seziladi. Ularning hikoyasi shuni ko‘rsatadiki, katta texnologik inqilob uchun hashamatli sharoit shart emas, ba’zan kichik qishloq, sekin internet va to‘g‘ri qo‘yilgan savolning o‘zi yetarli bo‘ladi.
Stripe esa shu savolga berilgan eng katta va eng barqaror javoblardan biriga aylandi.
Tayyorladi: Gulzoda Abduhalilova
